Europese leiders komen eerste keer na verkiezingen bij elkaar
De Europese staatshoofden en regeringsleiders zijn in Brussel bijeen voor een informeel diner. Ze bespreken er de uitslag van de verkiezingen en houden een eerste gedachtewisseling over de politieke prioriteiten voor de komende vijf jaar. Voorzitter Herman Van Rompuy krijgt een opdracht om te gaan onderhandelen over wie de volgende Europese Commissie mag leiden, maar een naam wordt daar nog niet op geplakt. "Stap voor stap: eerst bepalen hoe de agenda eruit moet zien, dan kijken wie de juist man of vrouw is", luidt het.
"Een informatieopdracht, zo noemen we dat in Nederland. In België spreken ze over een ontmijner." De Nederlandse premier Mark Rutte zei het lachend, maar het was veelbetekenend: het belang van het mandaat dat Van Rompuy dinsdag krijgt, kan niet worden onderschat.
'Spitzenkandidaten'
Wie vanaf november de volgende Commissie zal leiden, kreeg tijdens de Europese kiescampagne veruit de meeste aandacht. Daar hebben de 'Spitzenkandidaten' alles mee te maken, de kandidaat-Commissievoorzitters die door verschillende politieke families werden aangeduid. Het Europees Parlement besliste al dat de Luxemburgse ex-premier Jean-Claude Juncker mag proberen om in het halfrond een meerderheid te verzamelen achter een werkprogramma voor de komende vijf jaar. De betrokken fracties vragen dat de Europese Raad hem daar dinsdagavond ook een mandaat voor geeft. Formeel komt het immers de EU-leiders toe om de Commissievoorzitter te nomineren.
Zo'n vaart lijkt het in het Justus Lipsius-gebouw niet te zullen lopen. "Stap voor stap", zei Rutte. "Eerst gaan we bepalen hoe de agenda eruit moet zien, dan kijken we wie de juiste man of vrouw is. Dat kan een van de topkandidaten zijn, maar het kan ook iemand anders worden." De discussie over de richting die de Europese Unie de komende vijf jaar uitgaat, zal heel wat voeten in de aarde hebben. Dat er meer groei en jobs nodig zijn, daar lijkt iedereen het over eens. Maar wat met de vraag van de Britse premier David Cameron om bepaalde bevoegdheden terug te geven aan de lidstaten?
De verkiezingen, waarbij de UK Independence Party in Groot-Brittannië en het Front National in Frankrijk de grootste winnaars zijn, hebben volgens Cameron voor een duidelijke boodschap gezorgd. "De Europese Unie kan niet verder doen zoals ze bezig is. Brussel is te bazig en moeit zich te veel", zei hij. De lidstaten moeten doen wat ze kunnen, Europa moet zich beperken tot wat strikt noodzakelijk is, vindt hij.
Ook de Franse president François Hollande liet verstaan dat "Europa moet horen wat in Frankrijk gebeurd is". "Als Frankrijk, een stichtend EU-land, stemt zoals het zondag gestemd heeft, is er een probleem. En dat is niet enkel een probleem voor Frankrijk, dat is ook een probleem voor Europa."
Di Rupo: "Grote tegenstem in Europa"
Premier Elio Di Rupo verwoordde de uitdagingen na de verkiezingsuitslag van zondag als volgt: "Er is een grote tegenstem in Europa. De Europese instellingen staan niet dicht genoeg bij de mensen." Voor hem moet werkgelegenheid de absolute prioriteit worden. "Besparingen alleen zijn niet genoeg. Er is hoop nodig in Europa, vooral op werk en met name op werk voor jongeren."
Voorzitterschap
Eind juni vindt de volgende formele Europese top plaats. Tegen dan hopen de leiders een compromis te vinden over hun prioriteitenagenda. Intussen moet Herman Van Rompuy onderhandelingen aanknopen met het Europees Parlement over wie de volgende Commissie mag leiden en over zijn of haar programma. "Hij zal dat samen met Jean-Claude Juncker doen, onze topkandidaat", verklaarde de Duitse bondskanselier - en sterkhouder van de EVP-familie - Angela Merkel bij aankomst op het diner.
Meteen lijkt het erop dat Merkel vasthoudt aan Juncker, maar het is nog maar de vraag of hij ook echt het Commissievoorzitterschap in de wacht zal kunnen slepen. De socialistische familie geeft hem een kans, maar legde dinsdag meteen haar eisen op tafel. David Cameron, die nooit moest weten van de nominatie van kandidaat-voorzitters, zou dan weer op zoek zijn naar steun bij andere landen om Juncker af te blokken.
Dat wijst erop dat het onderhandelingsmandaat van Herman Van Rompuy breed geïnterpreteerd moet worden. Hij zal niet alleen met de Parlementsfracties praten, maar meer algemeen ook met de politieke families, die behalve parlementsleden ook staatshoofden en regeringsleiders in hun rangen tellen. "Dat is een opdracht die Van Rompuy op het lijf geschreven is", weet een Europese diplomaat.
