Paringsdans in vier bedrijven leidt tot klassieke tripartite
De federale coalitieknoop is doorgehakt. Formateur Elio Di Rupo heeft vandaag de Rubicon overgestoken. De groenen hebben de andere oever echter niet gehaald. Daardoor is nu een klassieke tripartite in de maak, iets wat 487 dagen geleden absoluut geen evidentie was. Het heeft uiteindelijk vier stoelendansen gekost voor die coalitie uit de bus kwam.
De groene deelname aan de onderhandelingen stond van bij de start ter discussie, ook voor het communautaire. Nadat Open Vld de regering had doen vallen, kozen de Vlaamse en Franstalige liberalen voor een plaatsje aan de zijlijn. N-VA, PS, CD&V, sp.a, cdH en Ecolo behielden ook zonder Groen! nog nipt een tweederdemeerderheid, maar Ecolo weigerde de Vlaamse groenen te dumpen.
De partijen die op dat moment wilden samenwerken, gingen dan maar met zeven aan de slag. De gesprekken startten vol goede moed, maar naarmate de zomer vorderde, liep er meer en meer zand in de motor. Eind augustus was de blokkering compleet.
Kort nadien doken bovendien geruchten op die de sfeer tussen N-VA en de PS verder verziekten. N-VA-voorzitter Bart De Wever werd in het Brusselse sterrenrestaurant Bruneau gespot met toenmalig MR-voorzitter Didier Reynders, wat de dreiging van een terugkeer van de liberalen plots erg tastbaar maakte. Toch bleven ze voorlopig op de reservebank.
Onderhandelingen "van nul"
Wanneer De Wever enkele weken later opriep om de onderhandelingen "van nul" te herbeginnen, rook toenmalig MR-voorzitter Didier Reynders zijn kans. Hij wrong zich weer nadrukkelijker in beeld door te claimen dat de huidige onderhandelingsformule mislukt was. Als alternatief drong de topliberaal aan op gesprekken tussen N-VA, PS, CD&V en MR.
Toch hapten de onderhandelaars nog niet toe. Na verduidelijker De Wever kwam sp.a-kopstuk Johan Vande Lanotte aan het roer, die op een tiental weken een lijvige nota bij mekaar schreef. Wanneer eerst CD&V en nadien ook N-VA daarover "fundamentele bezwaren" uitten, vroeg Vande Lanotte een eerste keer om zijn ontslag.
De onderhandelaars konden niet meer om de liberalen heen, besefte ook Di Rupo. Hij maakte een eerste opening om de onderhandelingen open te stellen voor andere partners, al waagde Vande Lanotte zich nog aan een laatste kans. Wanneer ook die op niets uitdraaide, ontvingen MR en Open Vld voor het eerst sinds de verkiezingen opnieuw een uitnodiging van het paleis.
Reynders informateur
Enkele dagen later schopte Reynders het tot informateur. De ontslagnemende eerste vicepremier besefte dat hij zijn plaats aan de onderhandelingstafel moest verzekeren en verraste de Wetstraat door aan te kondigen dat hij een wil zag om onderhandelingen op te starten met de vijf partijen van de ontslagnemende regering -PS, CD&V, MR, Open Vld en cdH- aangevuld met N-VA. CD&V-voorman Wouter Beke mocht leiden.
Maar toen de liberalen waren ingebroken, begon de N-VA te schuifelen op zijn stoel. Enkele dagen na de benoeming van Beke stelde Kamerfractieleider Jan Jambon de zaken meteen op scherp. "Ofwel is er binnen twee maanden een akkoord over de staatshervorming, BHV en Brussel, ofwel verlaten wij de onderhandelingstafel", verklaarde Jambon, die een feitelijke deadline zag in de Europese vraag om uitgewerkte hervormingsplannen tegen begin mei.
Uiteindelijk bleef N-VA ook na het indienen van de plannen aan tafel, maar half mei eiste N-VA-voorzitter De Wever alsnog een formatiepoging voor het zomerreces. Elio Di Rupo startte als formateur dan maar een hele reeks bilaterales en gesprekken, wat begin juli uitmondde in een dubbele formateursnota met institutioneel en sociaaleconomisch luik.
Kantelpunt
De nota betekende een fundamenteel kantelpunt in de formatie. N-VA sabelde het werkstuk staalhard neer en weigerde op basis ervan nog opnieuw aan tafel te komen. CD&V had zich echter vastgeklonken aan N-VA, waardoor de druk op de Vlaamse christendemocraten plots enorm werd. Uiteindelijk was CD&V pas bereid de Vlaams-nationalisten te lossen wanneer Di Rupo een lading onaanvaardbare "ballast" uit zijn nota schrapte.
Met z'n achten kregen de onderhandelaars eindelijk weer schot in de zaak, wat op 15 september zowaar leidde tot een oplossing voor het eeuwige struikelblok van BHV. Maar ook dat akkoord bleek een splijtzwam. FDF-voorzitter Olivier Maingain was niet te spreken over het akkoord en dreigde daags nadien meteen de alliantie met de MR op te blazen. Nauwelijks een week later was de breuk van het laatste Belgische kartel een feit.
Het verlies van de drie FDF-zetels in de Kamer maakte Groen! plots noodzakelijk voor een tweederdemeerderheid, al stelde niemand de groene aanwezigheid in vraag. Toch niet voor de staatshervorming. Wanneer de grote communautaire ontknoping naderde, stak ook de uiteindelijke coalitiekeuze opnieuw de kop op. En voor een gewone meerderheid zwaren de groenen overbodig.
"Linkse belastingsregering"
Vooral Open Vld zette daar op in. N-VA waarschuwde al een hele tijd voor een "linkse belastingsregering", wat het voor de liberalen comfortabeler maakte als ook het linkse Groen! in de oppositie belandt. Open Vld-voorzitter Alexander De Croo lanceerde zijn eis voor een "stabiele regering" zonder overbodige partijen, wat al snel uitmondde in de keuze tussen Open Vld en Groen!.
Met vijf zetels tegen dertien trekt Groen! nu aan het kortste eind. Ecolo verbindt zijn lot aan de Vlaamse geestesgenoten, waardoor België 487 dagen na de verkiezingen alsnog zicht krijgt op een klassieke tripartite. In de uitvoering van de staatshervorming behouden de groenen hun zegje, maar hun verhoopte vicepremier zit er niet meer in. (belga/adha)
