Van Colorado tot Antwerpen: de regels rond softdrugs

De legale verkoop van cannabis blijkt na een week een groot succes in de Amerikaanse staat Colorado. In Uruguay is sinds vorige maand zowel de verkoop als de teelt volledig gelegaliseerd. Ook in Marokko gaan stemmen op om de handel in marihuana te legaliseren. "Men begint te beseffen dat regulering beter werkt dan repressie", zegt criminoloog Tom Decorte van de Universiteit Gent.

'Verkoop marihuana in Colorado brengt 5 miljoen op na een week', meldden nieuwssites gisteren. Colorado is de eerste Amerikaanse staat die met de legale verkoop van wiet begint. Hoewel de federale wetgeving voorschrijft dat het gebruik, de verkoop en de handel van cannabis illegaal is, tolereert ze wel dat de staten via democratische weg, bijvoorbeeld door referenda, een eigen beleid doorvoeren.

Ook in Washington zal de verkoop van cannabis later dit jaar toegestaan worden. Eerder deze week werd bekend dat New York de 21e staat is waar gebruik van cannabis voor medische doeleinden toegelaten is. Het marihuanabeleid in de VS wordt steeds toleranter. Frappant, omdat het land jarenlang bekend stond als een van de grootste voorvechters voor internationale verdragen tegen het gebruik van drugs.

Koploper Uruguay
In Uruguay heeft de Senaat in december 2013 ingestemd met zowel het bezit, de teelt als de verkoop van cannabis. Zowel de productie als de verkoop komen onder toezicht van de staat. Uruguay wordt daarmee de absolute koploper op het gebied van de regelgeving rond softdrugs. Het land wil met de legalisatie de drugsproblematiek in het land aanpakken.

"De legalisatie in Colorado en Urugay is bijzonder opmerkelijk", zegt Tom Decorte van de UGent. "Na jarenlange discussies op mondiaal vlak groeit het besef dat repressie misschien niet de doeltreffendste manier is om misbruik van drugs tegen te gaan. De zogenaamde 'war on drugs' werkt niet. Het probleem is echter dat de procedure om de internationale verdragen te wijzigen erg complex is, waardoor een patstelling is ontstaan. Nu Colorado en Washington in de VS expliciet voor een koerswijziging kiezen, is het niet ondenkbaar dat andere staten hun voorbeeld zullen volgen. Het model in Colorado is wellicht niet perfect, er zal ongetwijfeld onderweg nog aan gesleuteld worden. Maar het feit dat er geëxperimenteerd wordt is op zich belangrijk genoeg."

Gedoogbeleid
De goedkeuring in Uruguay inspireerde dan weer de Marokkaanse conservatieve partij Istiqlal tot een wetsvoorstel om het verbouwen en verhandelen van wiet in het Rifgebergte te reguleren (DM, 5/12/13). In de noordelijke streek van Marokko werken naar schatting 90.000 inwoners van de marihuanateelt. Een volledige legalisatie zit er in het conservatieve land niet meteen aan te komen, maar een gedoogbeleid lijkt nu wel bespreekbaar.

Het gedoogbeleid wordt ook in veel Europese landen gehanteerd. Het houdt in dat verkoop van wiet de facto illegaal is, maar dat het gebruik ervan gedecriminaliseerd wordt. Er wordt met andere woorden een oogje dichtgeknepen. In Europa gaat Nederland met zijn coffeeshops daarin het verst, maar de Spanjaarden zijn zeer tolerant en ook in Denemarken geldt een vrij soepele regelgeving. In de Deense hoofdstad Kopenhagen is er namelijk de 'vrijstad' Christiania, een wijk die in de jaren '70 gesticht werd door hippies en waar de Denen vandaag nog steeds gemakkelijk en zonder gevaar voor vervolging aan hun joints kunnen geraken.

Het toont aan hoe zowel conservatieve landen (Marokko) als progressieve landen zoals Nederland en Denemarken omgaan met het fenomeen softdrugs. Softdrugs zijn niet langer taboe bij een groot deel van de bevolking. Zal wiet ooit dezelfde sociale status als alcohol bereiken?

Decorte: "Dat durf ik niet te voorspellen. Het is wel zo dat cannabis in vergelijking met de jaren '60 in populariteit is gegroeid. Het roken van een joint is niet langer voorbehouden voor langharig, werkschuw tuig. Wiet geraakt af van zijn ideologische connotatie en dat is een fenomeen dat zich overal in de westerse wereld afspeelt."

Symboolpolitiek in Antwerpen
In België is cannabis volgens de wet nog steeds verboden, maar meerderjarigen die tot 3 gram in hun bezit hebben en het gebruiken in de private ruimte, worden sinds enkele jaren gedoogd. Het is daarom des te opmerkelijker dat het Antwerpse stadsbestuur in september vorig jaar een nultolerantie invoerde. Vorige week werden de eerste druggebruikers veroordeeld.

Tom Decorte: "Wat momenteel in Antwerpen gebeurt, is een geval van symboolpolitiek. Het stadsbestuur gaat in op de roep van bepaalde bewoners met maatregelen die het probleem niet zullen oplossen. De vraag, het aanbod en de schade die de handel met zich meebrengt zullen niet afnemen. Ze zullen er misschien wel in slagen om het probleem tijdelijk onzichtbaar te maken en op die manier stemmen te winnen. Als je vergelijkt met de koerswijziging op mondiaal vlak merk je bij de Antwerpse beleidsverantwoordelijken een gebrek aan inzicht in het fenomeen."

"Te vroeg om het beleid nu al te beoordelen", vindt Brice De Ruyver (UGent). "Of de methode in Antwerpen de goede is, valt nog af te wachten. Het zal wel moeilijk zijn om de huidige nultolerantie lang vol te houden. Het vraagt veel inspanningen van de politie en een stad als Antwerpen kampt ook met andere problemen die aandacht verdienen."

Zal het debat binnenkort ook in België woeden? Bert Schelfhout, voorzitter van Open VLD Jongeren, hoopt alvast van wel. "Er is een voorstel uitgewerkt dat we eind maart op het partijcongres zullen bespreken. Als pionierslanden zoals de VS tot legalisering overgaan mogen wij de discussie niet uit de weg gaan."