Vinnig debat over hervorming van de Senaat
De Senaat was deze namiddag het toneel voor een vinnig plenair debat over de hervorming van de Senaat tussen oppositiepartijen N-VA en Vlaams Belang enerzijds en Wouter Beke (CD&V), Bert Anciaux (sp.a) en Philippe Moureaux (PS) als vertegenwoordigers van de institutionele meerderheid. Voor Karl Vanlouwe (N-VA) is de hervorming van de Senaat een gemiste kans, die het vertrouwen in de politiek schaadt. Bart Laeremans (Vlaams Belang) betreurde dat men niet gekozen had voor de afschaffing van de Senaat, waarbij de vrijgekomen ruimte had kunnen ingenomen worden door een Magritte-museum.
De hervorming is voor Vanlouwe "zeker niet historisch, maar eerder symptomatisch" gezien de vaagheid, de vele opengelaten vragen en de talrijke dubbelzinnigheden. "Van de stelling 'De Senaat wordt afgeschaft in zijn huidige vorm en wordt een ontmoetingsplaats tussen de deelstaten', is men binnen de institutionele meerderheid niet eens over de kernbegrippen 'afgeschaft', 'ontmoetingsplaats' en 'deelstaten'", stelde Vanlouwe. Hij verwees naar de discussie over de invulling die men aan beide zijden van de taalgrens geeft aan het begrip "deelstaat". "In de proeve van Vlaamse grondwet die we samen in het Vlaams parlement hebben ingediend staat dat Vlaanderen een deelstaat is", repliceerde Wouter Beke. Aan de andere kant van de taalgrens is de zaak niet zo eenvoudig wegens de asymmetrie, erkende de CD&V-voorzitter.
Te weinig besparingen
Vanlouwe hekelde ook dat de hervorming niet gepaard is gegaan met grotere besparingen. Tijdens de commissiebespreking bleef het bijzonder vaag over wat het "niet-permanente" karakter van de Senaat inhoudt. Uit het nieuwe reglement blijkt echter dat het maximum aantal commissies slechts met één vermindert. "Hoe kan een niet-permanent orgaan tot bijna 70 miljoen euro per jaar blijven kosten? Hoe kan het dat een niet-permanent orgaan 100 voltijdse universitaire medewerkers in dienst zal hebben?", vroeg hij zich af.
"Tandenloze praatclub"
Voor Bart Laeremans had men de Senaat beter afgeschaft - zoals ook Groen wilde -, in plaats van een "tandenloze praatclub" over te houden die nog minder te zeggen en te betekenen zal hebben en eigenlijk niet meer is dan een "veredelde bezigheidstherapie". Hij haalde ook scherp uit naar de samenvallende verkiezingen, die volgens hem door een driedubbele grendel in de praktijk niet meer zullen veranderen. Laeremans betoogde ook dat de regeling van de Franstalige gecoöpteerde senatoren de splitsing van BHV op de helling zet, omdat de regeling de Franstalige partijen dwingen eigen lijsten in te dienen in de faciliteitengemeenten. De Franstaligen missen daardoor wel de mogelijkheid om een zetel te pakken met een Franstalige eenheidslijst, gaf Philippe Moureaux (PS) toe.
De koppeling van de federale verkiezingen getuigt volgens Vlaams Belang van weinig fierheid. België is de enige lidstaat die deze koppeling kent. Wouter Beke wees er Laeremans op dat de koppeling van de federale aan de Europese verkiezingen na 2014 enkel gerealiseerd zal worden na het stemmen van een bijzondere wet. De CD&V is niet van plan aan deze bijzondere wet mee te werken, voegde hij eraan toe.
Ook kritiek bij meerderheid
Ook aan de kant van de institutionele meerderheid klonken er kritische geluiden over de toekomstige Senaat. Zo gaf Philippe Mahoux (PS) toe dat hij de hervorming niet van harte steunt. Maar deze maakt deel uit van een groter geheel. Zijn partijgenoot Moureaux wees erop dat er zoveel bevoegdheden naar de gemeenschappen worden overgeheveld dat er geen nood meer is aan twee federale assemblees. Gérard Deprez (MR) was niet gelukkig met het voortbestaan van de coöptatie en vond het een gemiste kans dat de Senaat geen rol krijgt in de goedkeuring van Europese verdragen, die vandaag het fiat moeten krijgen van zes parlementen.
Niet volmaakt
Wouter Beke erkende dat de hervorming niet volmaakt is, maar de nieuwe Senaat heeft volgens hem haar plaats in het institutioneel landschap. Of de nieuwe Senaat zijn rol zal spelen, hangt af van de senatoren die er in zullen zetelen. Die senatoren zullen ook niet meer gebonden zijn door het federaal regeerakkoord, maar door het regeerakkoord van hun deelstaat. Jurgen Ceder (onafhankelijke) zag niet hoe de deelstaatssenatoren hun werk beter zouden doen als de rechtstreeks verkozen senatoren. "De betrokkenheid van de deelstaten bij de grondwet is door deze hervorming gerealiseerd", ging Bert Anciaux (sp.a) verder. Hij benadrukte nog dat de gezamenlijke decreten geen nieuwe wetgevende norm is. De grootste besparing van de hervorming van de Senaat is het schrappen van de veertig rechtstreeks verkozen senatoren, naast de 11,5 miljoen euro besparingen die gerealiseerd wordt op de werking en het personeel van de fracties.
Martine Taelman (Open Vld) riep net als Beke de Kamer op om na te denken hoe ze best de tweede lezing zou organiseren, nu dat niet meer door de Senaat gedaan wordt. Ze zei te hopen dat de toekomstige Senaat haar plaats zal weten te vinden als ontmoetingsplaats voor gemeenschappen en gewesten, en dat de Senaat zich gezien de beperkte bevoegdheden krampachtig op alle terreinen zal willen profileren.
"Expertisecentrum voor staatshervorming"
Staatssecretaris voor Staatshervorming Servais Verherstraeten gaf de nieuwe Senaat aan het einde van het debat al een nieuwe taak. Staatshervormingen hebben enkel kans op slagen heeft na grondig voorbereidend werk. "Een minister van Justitie, Sociale Zaken of Werk heeft altijd een FOD of POD waarop hij kan terugvallen. Een staatssecretaris voor Staatshervorming heeft niets. De Senaat kan zich uitbouwen tot een expertisecentrum voor staatshervorming", aldus Verherstraeten, die het ook had over een historische hervorming.
