Vlaamse begroting in evenwicht krijgt wind van voren

De Vlaamse begroting voor volgend jaar is in evenwicht. Dat heeft Vlaams minister-president Geert Bourgeois (N-VA) gezegd in zijn eerste Septemberverklaring. Voor het evenwicht waren aanzienlijke besparingen nodig. De bijdrage voor de zorgverzekering stijgt van 25 euro naar 50 euro. De kinderbijslag wordt tijdelijk niet geïndexeerd.

In de Septemberverklaring heeft de Vlaamse regering elk jaar haar kijk op de Vlaamse maatschappij en de krachtlijnen van haar beleid voor het komende jaar. Deze verklaring brengt meteen ook een eerste kijk in de plannen van de nieuwe regering van N-VA, CD&V en Open Vld.

Bourgeois zei dat de Vlaamse regering de welvaart in Vlaanderen wil behouden, ook al zijn de omstandigheden moeilijk. Het opstellen van een begroting in evenwicht was dan ook geen sinecure, zei Bourgeois.

"Tegenvallende economische groeicijfers, onvoorziene budgettaire impact als gevolg van de gewijzigde en op zich betwistbare Europese aanrekeningsregels en besparingen (....) in het kader van de zesde staatshervorming zorgden voor een zware opgave".

"Vlaanderen is het zichzelf verschuldigd om een dubbele ambitie waar te maken: een begroting in evenwicht en investeren waar nodig is", zei Bourgeois, de minister-president.

Besparingen bij VRT, Kind & Gezin, De Lijn
Voor het begrotingsevenwicht was een inspanning van 1,160 miljard nodig. Toch is er volgens Bourgeois ook ruimte voor nieuw beleid. Het gaat om in totaal 98 miljoen euro, met onder meer 65 miljoen euro voor welzijn en 20 miljoen euro voor onderzoek en ontwikkeling. De "miserietaks" die scheidende koppels betalen bij het verdelen van hun huis wordt per 1 januari verlaagd naar één procent.

Maar daartegenover staan dus een pak besparingen, ten eerste op het overheidsapparaat. Tegen 2019 moeten er 1.950 Vlaamse ambtenaren minder zijn. Ook de VRT en Kind & Gezin en De Lijn moeten samen bijna 46 miljoen euro besparen, bij De Lijn door "het einde aan de gratis-politiek". Er komen besparingen in het secundair onderwijs (20 miljoen) en in het hoger onderwijs, al is er nog geen cijfer over het inschrijvingsgeld. Ook het volwassenenonderwijs en het deeltijds kunstonderwijs moeten "inspanningen" leveren.

Op welzijn wordt minder bespaard, maar daar worden de bijdragen voor de zorgverzekering verhoogd. "Maar deze bijkomende middelen zullen onder meer ingezet worden voor het prioritair wegwerken van de wachtlijsten", zei Bourgeois.

Energiekosten
De kinderbijslag wordt tijdelijk niet geïndexeerd, een besparing van 63 miljoen euro. Die besparing komt terug in het stelsel zodra dat hervormd is "naar een forfaitair stelsel". Het minimumtarief voor kinderopvang wordt verhoogd, behalve voor een aantal sociale doelgroepen.

Ook de tarieven voor water en elektriciteit dreigen omhoog te gaan. De saneringsbijdrage voor afvalwater wordt afgestemd op het Europese gemiddelde. Voor energie zullen alle kosten, die door de openbaredienstverplichtingen in het verleden opgelegd waren, verrekend worden in de tarieven, "zodat er geen bijkomende tekorten worden opgebouwd die uiteindelijk toch moeten betaald worden door de gezinnen en de ondernemingen".

Sociale huurcontracten worden tijdelijk, "betere verdieners" moeten doorstromen naar de private huurmarkt. De huurwetgeving zal hervormd worden om meer eigenaars ertoe aan te zetten woningen aan "betaalbare en sociale tarieven" op de markt te brengen.

Kunst en cultuur
Aan de vrijwilligers uit het maatschappelijke, socio-culturele en jeugdwerk vroeg Bourgeois begrip. "Al deze mensen vragen wij te beseffen dat we met onze maatregelen ruimte scheppen voor investeringen in welzijn, de zorg, schoolgebouwen die ook voor het verenigingsleven openstaan en voor nog veel meer voorzieningen", zei Bourgeois. "Een bloeiende economie is de basis voor bloei van kunst en cultuur".

"We zijn er ons van bewust dat we vaak scherpe keuzes moeten maken, dat we van iedereen inspanningen vragen, dat deze regering een weg kiest die niet makkelijk is. Tegelijk zijn we ervan overtuigd dat de keuze om geen nieuwe schulden te maken en wel te investeren, de enige juiste keuze is. Het is een keuze voor de toekomst".

Woensdag voert het Vlaams Parlement het debat over de Septemberverklaring. Daarna volgt een vertrouwensstemming.

Bruno Tobback: "Niet dapper besparen"
Vanuit de oppositie is de kritiek op de plannen van de regering-Bourgeois I niet mals. "Ik heb vandaag tien verschillende eufemismen voor het woord prijsstijging gehoord", aldus sp.a-voorzitter Bruno Tobback. "Er komen prijsstijgingen voor energie, voor kinderopvang, voor onderwijs, noem maar op. Bovendien hanteert de regering geen bijzonder dappere manier van besparen, want ze schuift de bittere pil door naar de instellingen."

Tobback is ook kritisch voor het Europese begrotingsbeleid, dat hij "verstikkend" noemt. "Ook met sp.a in de regering werd zonder schulden afgesloten", brengt hij in herinnering. "Het verschil was dat wij tegelijk ook in Vlaanderen investeerden, het is dus niet nodig daarmee te stoppen om een evenwicht te bereiken."

"Deze regering hakt in de samenleving", besluit de sp.a-voorzitter. "Ze roept op om de kansen te grijpen die Vlaanderen biedt, maar maakt dat tegelijk moeilijker. Met socialisten in de regering zou er nooit een regeerakkoord zonder toekomstperspectief voor de Vlaming uit de bus zijn gekomen."

John Crombez: "Grote ontgoocheling"
De Vlaamse regering slaagt er niet in om de onrust rond de geplande besparingen weg te nemen, zo stelt sp.a-fractieleider John Crombez. Volgens Crombez was de Septemberverklaring een aaneenschakeling van eufemismes voor besparingen of verhogingen van eigen bijdragen.

"Dit is één grote ontgoocheling", zegt Crombez. Hij verwijst naar de betoging van vakbonden, mutualiteiten en vakorganisaties vlak voor de Septemberverklaring. "Het is lang geleden dat er zoveel mensen aan het Vlaams Parlement kwamen betogen om te zeggen: 'wij zijn ongerust'. De Septemberverklaring heeft alleen maar de onrust verhoogd", klinkt het.

Crombez zegt ook dat de drie regeringspartijen, N-VA, CD&V en Open Vld, het niet eens lijken te zijn. "Het ontbreekt deze ploeg aan visie."

Groen: "Vijf pijnlijke jaren"
Ook Groen maakt zich zorgen. "Dit worden vijf pijnlijke jaren voor de Vlaming", concludeert Groen-fractieleider Björn Rzoska uit wat hij zelf een "makke Septemberverklaring" noemt. "De rode draad in de verklaring van deze regering wordt gevormd door besparingen bij de gewone mens. Besparen bij het openbaar vervoer, bij de kinderopvang, in de cultuursector..."

Vooral dat openbaar vervoer zit de Groen-politicus dwars. "Er is de afgelopen jaren al zwaar bespaard bij De Lijn en de top van het bedrijf heeft duidelijk aangegeven dat een verdere daling van het budget niet haalbaar is. Bovendien belooft de regering tegelijk ook een investering in het openbaar vervoer. Dat is toch weinig geloofwaardig."

De regering stelt 98 miljoen euro voor nieuw beleid in het vooruitzicht, maar die aankondiging vindt Groen vooral erg vaag. "We weten nog altijd niet waar die investeringen concreet zullen gebeuren."

De nieuwe regering gaf onmiddellijk na de Septemberverklaring een persconferentie om de begroting uiteen te zetten en dat schoot bij verschillende parlementsleden in het verkeerde keelgat. "Ik dacht dat de nieuwe minister-president een grote parlementaire reflex had", aldus Rzoska. "Die is hij dan blijkbaar snel kwijt. Ik zag tijdens de speeches twee ministers hun PowerPoint voor de pers afwerken."

ACV: "Onevenwichtig"
De besparingen die de Vlaamse regering doorvoert, zijn erg onevenwichtig, zo klinkt het bij de bonden. "In de regeerverklaring was gezegd dat iedereen moest bijdragen. In de praktijk blijken vooral gezinnen en werknemers te moeten betalen", zegt Ann Vermorgen, nationaal secretaris van het ACV, verantwoordelijk voor het Vlaams ACV.

Volgens de vakbonden komt de factuur voor de gezinnen en de werknemers voor 2015 uit op 878 miljoen euro. Ze wijzen er op dat er nu duidelijkheid is over enkele "zeer drastische ingrepen". "Voor de armsten stijgt de bijdrage van de zorgverzekering van 10 naar 25 euro, of een stijging met 150 pct. Voor de rijkere Vlaming stijgt de bijdrage van 25 naar 50 euro, of een stijging met 100 pct. We stellen de zorgverzekering niet in vraag, maar willen wel dat dit op sociaal-rechtvaardige manier gebeurt", argumenteert Vermorgen.

Gezinsbond: "Besparingen treffen gezinnen"
Volgens de Gezinsbond zijn er een aantal positieve maatregelen, zoals de belofte om de wachtlijsten in de gehandicaptenzorg weg te werken, de verdere uitbreiding van de scholenbouw, het verminderen van de verdeeltaks na echtscheiding en de uitbreiding van het aantal sociale woningen.

"Maar er zijn ook heel wat besparingen die de gezinnen treffen", klinkt het. De Gezinsbond hekelt dat de tarieven van De Lijn geviseerd worden, dat de inschrijvingsgelden voor het hoger en volwassenenonderwijs opgetrokken worden, dat de zorgverzekering stijgt en dat het bevriezen van de energietarieven verlaten wordt. Ook de ouderbijdrage in de kinderopvang gaat omhoog, "al werd er gelukkig wel ruimte gevonden voor sociale correcties en blijft ook de kinderkorting voor kinderen tot 12 jaar behouden", aldus de Gezinsbond.

De Gezinsbond mist ook een aantal thema's in de Septemberverklaring. "Geen woord over de betaalbaarheid van de schoolfactuur voor ouders, over de bestrijding van armoede, over de plannen om de luchtkwaliteit te verbeteren, over steun bij de combinatie van gezin en arbeid en over de eerder aangekondigde besparingen voor het verenigingsleven."

Netwerk tegen Armoede: "Armoedebestrijding is geen topprioriteit"
Het Netwerk tegen Armoede reageert ontgoocheld op de Septemberverklaring. "Armoedebestrijding blinkt helaas uit in afwezigheid", betreurt de organisatie. "Het maakt duidelijk dat armoedebestrijding geen topprioriteit is voor deze Vlaamse regering."

"Geen aanpak van de stijgende schoolkosten, een verdere vertraging van het groeiritme voor sociale woningen en invoering van tijdelijke contracten in de sociale huur, afschaffing van de gratis hoeveelheid energie en water terwijl het niet duidelijk is welke alternatieven er komen voor kwetsbare groepen", somt de organisatie op.

Bovendien komen de besparingen van de nieuwe Vlaamse regering met N-VA, CD&V en Open Vld "eenzijdig terecht bij gezinnen met een gemiddeld en laag inkomen en bij het verenigingsleven", vervolgt het netwerk. "Net die groepen die al zwaar getroffen zijn door de crisis."

VRT: "Impact op aanbod en werking"
"Het staat vast dat de gevraagde besparingen ernstig zijn en onvermijdelijk een impact hebben op het aanbod en de werking van de openbare omroep." Dat laat de VRT weten in een reactie. De directie en de Raad van Bestuur van de VRT zullen zich volgende maandag buigen over de impact van de besparingen en de noodzakelijke beleidskeuzes. Daarna volgt verder overleg met de sociale partners en de voogdijminister, laat de omroep weten.

Agoria: "Investeren in de toekomst"
Wel tevreden is technologiefederatie Agoria. "Een begrotingsevenwicht en focus op economische groei zijn basisvoorwaarden voor jobs en welvaart", zegt Wilson De Pril, directeur-generaal van Agoria Vlaanderen. "We stellen vast dat de nieuwe regering kiest om te investeren in de toekomst. We rekenen erop dat deze regering daarbij durft kiezen voor investeringen in industriële innovatie, een sterker onderwijs en het verlagen van de ondernemingskosten. Dit is noodzakelijk gezien Vlaanderen nog voor heel wat structurele economische uitdagingen staat."

Voka: "Veel positieve signalen"
Ook werkgeversorganisatie Voka is positief gestemd. Ze vindt er "veel positieve signalen" in terug. "Er wordt duidelijk gefocust op een efficiëntere overheid, maar tegelijk wordt er zowel in economie, welzijn en onderwijs extra geïnvesteerd", zegt Jo Libeer, gedelegeerd bestuurder van Voka. "Daardoor wordt de basis gelegd om welvaart en welzijn in Vlaanderen duurzaam te verhogen."

Volgens Libeer hadden de inspanningen wel structureler gekund. "Naast de besparingen op het overheidsapparaat zelf heeft men voor de belangrijke uitgavenposten onderwijs en welzijn immers voornamelijk een aantal groeipaden uitgesteld, in plaats van ten gronde te beslissen of die extra uitgaven echt noodzakelijk zijn of niet."

Verkeersinfarct
Qua investeringen is Voka blij met de 20 miljoen euro extra voor onderzoek en ontwikkeling, maar meent de organisatie dat er de komende jaren veel meer nodig is om de innovatiedoelstellingen te halen.

Daarnaast valt volgens Voka ook op dat er geen duidelijk engagement wordt genomen om de noodzakelijke bijkomende middelen te voorzien om het verkeersinfarct op onze wegen op te lossen. "Dit is moeilijk te begrijpen, want het mobiliteitsprobleem dreigt stilaan onze economie en maatschappij te wurgen."

Tot slot hekelt Voka dat de Vlaamse regering de energiekosten doet oplopen door de distributienettarieven fors te laten stijgen vanaf 2015.