5 vragen over het referendum over het homohuwelijk in Ierland

Meer dan 3 miljoen Ieren kunnen vandaag hun stem uitbrengen in een referendum over de legalisering van het homohuwelijk. Waarom is dat zo bijzonder? En wat staat er nog op het spel?

Waarom een referendum?

Ierland is het eerste land dat zich over het homohuwelijk uitspreekt via een referendum. Alle 18 landen waar het homohuwelijk is gelegaliseerd deden dat via een wetswijziging. De Ierse grondwet is echter als uit steen gehouwen, waarbij elk amendement de goedkeuring van de Ierse bevolking moet krijgen.

Opvallend is dat er in de Ierse grondwet eigenlijk niet zwart op wit staat dat een huwelijk enkel mogelijk is tussen een man en een vrouw. Door het homohuwelijk specifiek te vermelden, wil Ierland juridisch gehakketak voor het Hooggerechtshof vermijden.

Concreet moeten de Ieren zich uitspreken over volgende zin: 'Het huwelijk kan voltrokken worden in overeenstemming met de wet door twee personen, ongeacht hun geslacht.' Gaan ze daarmee akkoord, stemmen ze 'ja'. Zijn ze het daar niet mee eens, stemmen ze 'nee'.

De kwestie van het homohuwelijk ligt al vier jaar op tafel in Ierland, sinds de huidige coalitie van Fine Gael en Labour in 2011 aan de macht kwam en vicepremier Eamon Gilmore holebirechten "de burgerrechtenkwestie van onze generatie" noemde.

Wie gaat er winnen?

Alle polls voorspellen een duidelijke overwinning van het ja-kamp. De laatste peilingen plaatsen het aantal ja-stemmen tussen 69 en 73 procent. Mogelijk zullen het ja- en het nee-kamp echter dichter bij elkaar komen te liggen, aangezien de steun voor het homohuwelijk veel hoger ligt bij jongeren dan bij ouderen. Bij die laatsten is de kans echter groter dat ze zich ook effectief geregistreerd hebben als kiezer.

Ieren kunnen enkel deelnemen aan het referendum als ze ouder zijn dan 18 en zich hebben geregistreerd als kiezer. De voorbije twee weken hebben nog 68.000 nieuwe stemgerechtigden zich aangemeld. Volgens de Ierse regering is dat een teken dat er meer jongeren naar de stembus zullen trekken dan bij eerdere referenda.

Waarom ligt de kwestie zo gevoelig in Ierland?

Ierland is een van de meest katholieke landen ter wereld. Homoseksualiteit was er tot 1993 strafbaar. Ter vergelijking: in Engeland en Wales werd homoseksualiteit in 1967 gedecriminaliseerd, Schotland volgde in 1980 en Noord-Ierland in 1982. In 2010 werd het burgerlijke partnerschap mogelijk voor holebi's, zes jaar later dan in het Verenigd Koninkrijk.

Het referendum over het homohuwelijk gaat dan ook verder dan de aanpassing van de grondwet. Een legalisering van het homohuwelijk zou een bevestiging betekenen van de enorme culturele verschuiving die al een tijdje gaande is in het conservatieve land. Het referendum kan bovendien ook gelezen worden als een volksraadpleging over de invloed van de katholieke kerk.

Als het ja-kamp het haalt, zal dat worden beschouwd als het bewijs dat de katholieke kerk steeds meer gezag en invloed verliest in Ierland. Volgens een van de oudste voorvechters van het homohuwelijk, senator David Norris, heeft dat onder meer te maken met de vele misbruikschandalen in de kerk. "Dat er toch een goede kans bestaat op een ja-stem, komt doordat veel mensen de kerk wegens alle seksschandalen niet meer onvoorwaardelijk gehoorzamen. Dit referendum is een test voor het gezag van de kerk", zegt hij in een interview.

Volgens The Independent heeft nog 35 procent van de Ieren aangegeven dat ze zich voor hun stem hebben laten beïnvloeden door de Kerk, wat naar Ierse normen een dieptepunt is.

Nochtans blijft de katholieke invloed erg tastbaar in Ierland. Zo heeft Ierland een van de strengste abortuswetten van Europa. Pas in 2013 werd abortus er gelegaliseerd, en dan nog alleen in erg uitzonderlijke gevallen. Zo mag abortus alleen wanneer het leven van de moeder in gevaar is. Ierland was het laatste land in de Europese Unie dat abortus nog niet toestond.

Vorig jaar nog werd een jonge vrouw, die zwanger raakte na een verkrachting en dreigde met zelfmoord als ze geen abortus kreeg, gedwongen om de zwangerschap te voldragen. Ze onderging onder dwang een keizersnede. Het kind werd door de autoriteiten opgevangen.

Echtscheiding is pas sinds 1995 mogelijk in Ierland. Er waren twee referenda voor nodig om scheiden legaal te maken. De eerste, in 1986, werd met 65 procent weggestemd. De tweede, in 1995, werd nipt gewonnen met een marge van amper 9.000 stemmen.

Welke argumenten halen de tegenstanders aan?

Katholieke belangengroepen verzetten zich hevig tegen de legalisering van het homohuwelijk. Terwijl de Ierse premier Enda Kenny in een televisietoespraak opriep om 'ja' te stemmen "voor liefde en gelijkheid", riep een alliantie van evangelische katholieken en protestanten via een uitgebreide pamfletcampagne gelovigen op om het homohuwelijk te verwerpen. Volgens de Kerk zal een 'ja'-stem leiden tot een "crisis van het persoonlijke geweten" in Ierland.

Paddy Monaghan, een van de coördinatoren van de alliantie van 100 religieuze activisten, waarschuwde voor "dwang". "We hebben in ons pamflet gewaarschuwd voor de enorme gevolgen op de kwestie van het geweten als er vrijdag ja wordt gestemd. Als er ja wordt gestemd, wordt de islamitische drukker in Ierland dan ook verplicht om cartoons van Mohammed te printen? De herdefiniëring van het huwelijk wordt ons door de media en het politieke establishment verkocht als een tolerante maatregel, maar het zal al snel een dwingende maatregel worden", zei Monaghan.

Een ander argument dat door tegenstanders van het homohuwelijk gretig wordt aangehaald, is dat van de holebi-adoptie. In de laatste week van de campagne schreef de eerste vrouwelijke angelicaanse bisschop van Ierland, Pat Storey, een brief naar de clerus waarin ze uitlegt waarom een 'nee'-stem zo belangrijk is. Ze speelde in op de vrees vanuit het nee-kamp dat kinderen het slachtoffer zouden worden van gedwongen adoptie door holebi's.

"Je kunt het huwelijk niet herdefiniëren zonder het te hebben over kinderen, familie en wat goed is voor de maatschappij. Het is mijn mening dat, waar mogelijk, kinderen het meest baat hebben bij ouders van beide geslachten. Dat wil niet zeggen dat alleenstaande ouders hun kinderen niet goed zouden opvoeden. Maar ik geloof dat het de bedoeling is van God dat, waar mogelijk, kinderen een vader en een moeder moeten hebben."

De campagne kreeg de laatste dagen ook een vies kantje, na getuigenissen van uitgesproken ja-stemmers over de kritiek die ze daarvoor kregen. Zo deelde Una Mullally van de Irish Times een brief die ze kreeg toegestuurd, waarin de schrijver stelt dat ze kanker kreeg omdat ze "het verknipte idee van het homohuwelijk" bleef steunen. De directeur van Amnesy International in Ierland Colm O'Gorman, een verwoed voorstander van het homohuwelijk en slachtoffer van seksueel misbruik door een geestelijke, kreeg dan weer via Twitter een foto doorgestuurd van een homoseksuele man die door IS-strijders van een gebouw wordt gegooid.

Wanneer is het resultaat van het referendum bekend?

De Ieren kunnen nog tot vanavond 22 uur (lokale tijd) hun stem uitbrengen. Het resultaat van het referendum wordt morgen verwacht. Als de Ieren zoals verwacht 'ja' zeggen tegen de Marriage Equality Bill, wordt ze opgenomen in de grondwet en kunnen holebikoppels voortaan trouwen.