Achtergrond: Fidel Castro wordt vandaag 90 jaar oud
Fidel Castro wordt vandaag 90 jaar oud. De leider van de Cubaanse revolutie blijft zijn idealen naleven. Maar hij is uitgerangeerd. Castro legt zijn leesbril voor zich op tafel. Het is april. Driehonderd aanwezigen van het zevende partijcongres staren hem aan. "Binnenkort ben ik 90'', zegt hij met krakende stem. Zijn hand trilt. "Net als veel anderen. Dit is het lot, niet het resultaat van inspanning.''
Het is ook een wonder. Tien jaar geleden was 'el commandante' meer dood dan levend. Hij kampte met ernstige maag- en darmproblemen en onderging tal van spoedoperaties om interne bloedingen te stoppen. Fidel kwam erbovenop. Maar zijn presidentschap was ten einde. Tandenknarsend zag hij hoe zijn broer Raul de touwtjes in handen kreeg en economische hervormingen doorvoerde.
"Toch vond Fidel een manier om zijn broer niet voor de voeten te lopen", zegt Kees van Kortenhof van stichting Glasnost in Cuba. "Dankzij zijn columns in Cubaanse media. Ze gaan nooit over binnenlandse onderwerpen. Wel over het milieu, de situatie in Libië, het houden van kippen. Hij lijkt van alles verstand te hebben.''
Maar de publicaties maken nauwelijks iets los, zegt Van Kortenhof. "De Cubanen hebben bewondering voor wat Fidel voor zijn land deed. Maar zijn gedachtegoed is failliet. Zelfs toen er niks meer te eten was, bleef Castro maar spreken over opoffering. Cubanen werden er doodziek van." Raul is volgens Van Kortenhof beter in staat om het land te helpen. "Hij is minder strak in de leer."
Communisme
Castro greep in '52 de macht. Onder zijn marxistisch-leninistische bewind verbraken de VS de banden met Cuba. Er kwam een handelsembargo. Dankzij Rusland kreeg Cuba huizen, onderwijs, zorg. De armoede was weg. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in '91 verdwenen Castro's politieke vrienden en de economische steun. Cuba verpauperde.
Castro bleef het communisme trouw en gaf de VS de schuld van de armoede. "Nog altijd vindt Fidel dat hij niets verkeerd heeft gedaan", zegt Gert Oostindie, hoogleraar Caribische geschiedenis. "Anderen zouden hebben gezegd: ik treed af. Castro denkt dat hij verantwoordelijkheid neemt door aan te blijven."
Hij slijt de dagen in Punto Cero, een terrein van 30 voetbalvelden groot. Hij woont er met zijn vrouw en enkele van zijn kinderen. Hij leest, schrijft. Voor optredens is hij te zwak. Wel krijgt hij wereldleiders over de vloer. Poetin, de paus, Hollande; allen staan op de foto met de kromgegroeide revolutionair.
Yoga
Sinds 2012 publiceert Fidel nauwelijks meer. "Maar onlangs verscheen een stuk van hem over yoga. Iedereen dacht: hoe kómt-ie erop?'' Fidel leeft, maar ademt vooral verleden. Zijn leuzen op de billboards dateren van decennia geleden. De interviews op tv komen uit de tijd dat Castro nog die sigarenrokende leider was. In dat olijfgroene jasje, met twee borstzakjes.
De bejaarde oud-leider blijft overeind omdat hij de hardliners aan zich bindt, zegt Oostindie. "Zij vinden Raul te soft." Maar Fidel bijt op zijn tong. Hij bemoeit zich nooit met het beleid. Alleen toen Cuba aankondigde de vakbeweging te hervormen, haalde Fidel fel uit. Onlangs veegde hij de vloer aan met Obama die door Raul hartelijk werd ontvangen.
Raul heeft geen moeite met westerse invloed. Van Kortenhof: "Laatst mocht Chanel een show houden, midden in Havanna. Reken maar dat Fidel kokend van woede in zijn kamer zat."
Verjonging is er niet
Raul is 85. Hij wil in 2018 zijn functie neerleggen, want verjonging is er niet, bleek bij het partijcongres in april. Achter de tafel zaten vooral zeventigers, Fidel zat in het midden. Hij schraapte zijn keel, stak zijn wijsvinger omhoog. Zijn toespraak duurde tien minuten. Niet te vergelijken met de urenlange betogen die hij ooit hield.
Maar zijn eigen revolutie keerde zich tegen hem. Fidel duldde geen tegenstand en verandering. Veel Cubanen vertrokken naar de VS. Oostindie: "Als je een halve eeuw de baas was, is het moeilijk in te zien dat je het niet meer bent."
