Al-Shabaab dreigt met nieuwe aanslagen in Kenia

De massamoord van de Somalische terreurbeweging al-Shabaab op Keniaanse studenten staat niet op zichzelf. Grote delen van Afrika vormen een ideale broedplaats voor de gewelddadige extremisten. Ook vandaag dreigen Al-Shabaab-strijders weer met nieuwe aanslagen in buurland Kenia.

Het dreigement komt enkele dagen na de bloedige aanval op de universiteit in het Keniaanse Garissa waarbij bijna 150 doden vielen. "Geen enkele voorzorgs- of veiligheidsmaatregel zal uw veiligheid garanderen, een aanval verijdelen of nog een bloedbad in uw steden voorkomen'', maakte de terreurbeweging in een verklaring bekend. Al-Shabaab (de jeugd) belooft het Keniaanse volk een lange, gruwelijke oorlog waarbij steden in Kenia "rood zullen kleuren door bloed''.

Kenia heeft na de aanslag in Garissa een prijs van 200.000 euro op het hoofd van Al-Shabaableider Mohamed Mohamud alias Sheik Dulayadayn gezet. In verband met het bloedbad heeft de Keniaanse politie vijf mensen gearresteerd. Dat meldt woordvoerder Mwenda Njoka van het Keniaanse ministerie van Binnenlandse Zaken. Een van hen werd al op de plaats van de misdaad opgepakt, de vier anderen pas later.

Drie aanslagen per dag

De aanslag deze week van al-Shabaab staat niet op zichzelf. Grafieken over Afrika uit de terrorismedatabase van de Universiteit van Maryland tonen dat het terrorisme sinds een jaar of 10 omhoogschiet. De Zuid-Afrikaanse professor Hussein Solomon bestudeerde ze voor zijn net verschenen boek Terrorism and Counterterrorism in Africa en telde op dit moment gemiddeld drie aanslagen per dag op het continent.

"Al 22 landen zijn getroffen. En het groeit maar door: zelfs in Zuid-Afrika zijn nu terreurtrainingskampen. Ik kom net van een VN-conferentie over terrorismebestrijding in Zambia, iedereen had het daar over dezelfde problemen."

Afrikaanse terroristen gaan steeds geraffineerder te werk. Solomon: "Boko Haram gebruikte 5, 6 jaar geleden nog pijl en boog, nu plegen ze gecoördineerde bomaanslagen met allerlei explosieven."

De Britse historicus Stephen Ellis, verbonden aan het Afrika Studiecentrum in Leiden, merkt op dat nietsontziend geweld tegen burgers in Afrika niet nieuw is. "Het is al decennia gaande, alleen werd het niet altijd als terrorisme gezien. Daar denken we alleen aan als het om een autobom of iets dergelijks gaat. Als een dorp vol vrouwen en kinderen wordt uitgemoord door rebellen, noemen we het een tribale oorlog of zo. Maar in burgeroorlogen, zoals in Sierra Leone en Liberia in de jaren 90, wordt net zo goed geweld gebruikt met een politiek doel."

Terreurorganisaties

Vandaag de dag houden verschillende terreurorganisaties huis in Afrika. Boko Haram in Nigeria en het bedreigt ook Tsjaad, Kameroen en Niger. Al-Shabaab vecht in Somalië en meer en meer in Kenia. In Noord-Afrika zijn al-Qaeda en daaruit voortgekomen splintergroeperingen actief. Toeareggroep Ansar Dine gebruikt geweld in Mali. Ansar al-Sharia is een terreurgroep die met name in Tunesië en Libië werkt. En dan is er de opkomst van IS, dat zich in Libië heeft genesteld. Daar strijden nog veel meer milities.

Veel groepen vechten uit naam van de radicale islam, maar ook christelijke strijders zijn berucht. Het Verzetsleger van de Heer uit Uganda bijvoorbeeld, opereert nu in het grensgebied van Congo, Zuid-Sudan en de Centraal-Afrikaanse Republiek.Waar gaat dit heen? Vooralsnog lijkt de groei van terreurgroepen door te zetten. Al-Shabaab krijgt makkelijk voet aan de grond onder etnische Somaliërs in uitzichtloze posities in Kenia, bijvoorbeeld in vluchtelingenkampen. "Ze groeien daar snel," weet Ellis.

Een andere hotspot is Libië, dat in complete chaos is vervallen, met een keur aan milities en een opkomend filiaal van IS.

Boko Haram verloor terrein in Nigeria en wordt mogelijk nog verder opgejaagd door de nieuwe president Buhari, maar heeft ondertussen ook veel uitbreidingsmogelijkheden, waarschuwt Peter Knoope, tot voor kort directeur van het Haagse Internationaal Centrum voor Contraterrorisme. "In Kameroen zitten veel moslimvluchtelingen uit de Centraal-Afrikaanse Republiek. Dat is rekruteringspotentieel om naar het oosten uit te breiden. En als er niet snel iets gebeurt, ontstaat dat ook in het westen. In Togo, Benin, Ivoorkust en Ghana bestaat dezelfde economische spanning tussen islamitische herders in het noorden en christelijke landbouwers in het zuiden."

Oorzaak

De aantrekkingskracht van extremistische islamitische groepen is in grote delen van Afrika enorm, schetst professor Solomon. "Overheden stelen van hun burgers, laten hun troepen verkrachten. Het is makkelijk om islamitische retoriek te gebruiken om te zeggen: dit is het falen van de democratische rechtsstaat, als we de sharia invoeren, zijn we hier van af."

Jihadistische groepen delen bovendien voedsel uit en bieden islamitisch onderwijs. Dat wekt sympathie onder ontevreden burgers.

Tel daarbij op dat grenzen poreus zijn, valse documenten makkelijk zijn te verkrijgen via omkoopbare ambtenaren en corrupte leden van de veiligheidsdiensten soms samenwerken met terreurnetwerken, en Afrika wordt een ideale broedplaats voor terroristen.

Oplossing

Solomon heeft weinig vertrouwen in Afrikaanse overheden die terreur moeten bestrijden. "Ze krijgen hun zaken niet op orde. Neem Nigeria. De politiek heeft het leger beroofd van wapens. In veel landen zijn presidenten zo bezig met aan de macht blijven, dat ze hun inlichtingendiensten liever op de legitieme oppositie af sturen."

"De inzet van het leger leidt vaak tot meer boosheid bij de bevolking," ziet Knoope. "Hoe begrijpelijk een militaire aanpak ook is, om echt iets op te lossen moet je zorgen dat mensen zich niet meer aangetrokken voelen tot dit soort groepen. Er moet meer naar hun grieven worden geluisterd."