CIA loog tegen Witte Huis over folterpraktijken

In de Amerikaanse Senaat is een rapport voorgesteld dat de precieze aard van de zogenaamde 'verhoogde ondervragingsmethodes' van de CIA blootlegt. De inlichtingendienst loog meermaals tegen het Witte Huis over de toegepaste foltertechnieken bij de ondervraging van aan al-Qaida gelieerde verdachten, zo beschrijft het 528 pagina's tellende document.

De belangrijkste bevindingen die in het rapport staan opgelijst, zijn: de 'verhoogde ondervragingstechnieken' van de CIA waren niet effectief, de CIA gaf foutieve informatie vrij, het CIA-programma werd slecht geleid en was bovendien veel brutaler dan aan het Witte Huis en de bevolking werd voorgehouden.

Dat de CIA in het opgestarte ondervragingsprogramma na de aanslagen van 11 september 2001 gebruik maakte van dubieuze technieken als waterboarding, werd al uitvoerig gedocumenteerd. Uit het nieuwe rapport van het Intelligence Committee van de Amerikaanse Senaat blijkt nu dat het betrokken medisch personeel zelf meerdere malen aan de alarmbel trok.

Verschillende keren ontsnapten ondervraagde verdachten maar op het nippertje aan de verdrinkingsdood. Gevangen werden onder meer onderworpen aan methoden als 'rectale rehydratatie', pijnlijke procedures die nooit werden goedgekeurd.

Helemaal fout

Voor het eerst worden de namen van 119 gevangenen vrijgegeven die door de CIA werden ondervraagd in het onderzoek naar de terroristische organisatie al-Qaida. Minstens 26 van die gevangenen werden om de verkeerde redenen vastgehouden. Vaak werden ze door de CIA verward met iemand anders.

Het gepubliceerde rapport is slechts een samenvatting van een meer dan 6.000 pagina's tellend origineel. De conclusie is eenvoudig: de 'verhoogde ondervragingstechnieken', door tegenstanders als president Barack Obama 'foltering' genoemd, werkten niet.

Onder president George W. Bush werden een honderdtal van terrorisme verdachte gevangen op zogenaamde 'black sites' buiten de VS door de CIA ondervraagd. In onder meer Afghanistan, Thailand, Roemenië en Polen zou de CIA zich volgens het rapport overhaast omgeschoold hebben van een inlichtingendienst in een paramilitaire organisatie, gericht op het gevangennemen van verdachten en het uitschakelen van al-Qaida-militanten met behulp van drones.

Bush hield altijd vol dat de verregaande methodes Amerika in staat stelden mensenlevens te redden. Het nieuwe rapport doet alle kennis verzameld door het CIA-programma nu af als "overdreven, zoniet helemaal fout".

"Geen enkele natie is perfect"

"Ik heb geen grotere verantwoordelijkheid dan de veiligheid van het Amerikaanse volk", reageerde president Obama op de bekendmaking van het rapport. "Daarom zullen we onze strijd tegen al-Qaida en andere gewelddadige extremisten niet verminderen. Geen enkele natie is perfect, maar een van de sterktes die Amerika uitzonderlijk maken, is onze bereidheid om openlijk de confrontatie aan te gaan met ons verleden."

En dat is ook waar de praktijken van de CIA thuishoren, zo meent de president. Hij was dan ook altijd al voorstander van het rapport van het Intelligence Committee openbaar te maken, al kon de timing in zijn ogen beter.

Vergeldingsacties

Veel van de meest schokkende passages in het rapport komen rechtstreeks uit gelekte interne memo's en e-mails van de CIA. Het agentschap zal zich nu tegen het rapport moeten verdedigen. In een officieel statement beweert de CIA alvast dat "de methodes van het agentschap met opzet verkeerd werden voorgesteld, in een berekende poging de waarheid te manipuleren".

Volgens de inlichtingendienst "bevat het rapport te veel fouten om als officieel verslag van het programma beschouwd te kunnen worden".

Drijvende kracht achter het zogenaamde 'Torture Report' is de Democratische voorzitter van het Committee Dianne Feinstein. Zij stond er ook op dat alle bevindingen openbaar gemaakt zouden worden, iets waarvoor ze bijzonder veel kritiek kreeg.

Tegenstanders vrezen dat de bekendmaking van de CIA-methodes terroristische groeperingen als Islamitische Staat zal aanzetten tot vergeldingsacties. "Het kan leiden tot nieuw geweld in het Midden-Oosten en ook het leven van Amerikaanse gijzelaars in gevaar brengen", zei minister van Buitenlandse Zaken John Kerry eerder al in een telefoongesprek met Feinstein.

Maar Feinstein hield vol. "Amerika is groot genoeg om zijn fouten toe te geven", zei ze in de Senaat. Amerikaanse ambassades in het Midden-Oosten en Noord-Afrika bereidden zich alvast voor op represailles.

Schadevergoeding

Amnesty International wil dat men de verantwoordelijken voor de foltermethoden bij de CIA ter verantwoording roept en hen bestraft. De slachtoffers van de martelpraktijken zouden daarnaast een schadevergoeding moeten eisen, stelt de mensenrechtenorganisatie.

Volgens Amnesty is het zonneklaar "dat de Amerikaanse regering folterpraktijken heeft toegepast". En dat is volgens de VN-Conventie tegen marteling in geen enkele omstandigheid te verantwoorden.