Dit is de man die de taliban bijeen moet houden

Mullah Akhtar Mohammad Mansour, dat is de man die de eenogige leider van de taliban, Mullah Omar opvolgt. Ondanks Mansours nog steeds prestigieuze al-Qaida-stempel en reputatie als pragmaticus is het maar zeer de vraag of hij de taliban bij elkaar kan houden. Zeker nu IS aan jihadistische boom schudt.

Kan 'pragmaticus' Mullah Akhtar Mohammad Mansour de eenheid binnen de taliban bewaren?

Nee, het is zoals verwacht niet de 26-jarige zoon van Mullah Omar, Mullah Yakoub, geworden die voortaan de taliban mag leiden. Yakoubs jeugdige leeftijd en onervarenheid hebben hem parten gespeeld. De invloedrijke Mullah Mansour, sinds jaar en dag de rechterhand van Omar, zag zo zijn plaats aan de top van de islamistische organisatie verzekerd, tot onvrede van sommigen. De Hoge Raad of 'shura' bevestigde hem in zijn nieuwe rol. Zo is hij nog maar de tweede leider van de taliban sinds het ontstaan van de groepering.

Net als over Omar is niet bijster veel geweten over Mansour. Hij zou dik in de veertig zijn en op de weinige foto's van hem (of waarvan althans beweerd wordt dat hij erop staat) ziet hij er net zo uit als alle andere talibankopstukken: met tulband en donkere baard.

Tijdens de Sovjetbezetting van Afghanistan woont hij, zoals veel Afghanen, in Pakistan. Na het vertrek van de Russen en de machtsovername door de taliban schopt hij het tot minister voor Burgerluchtvaart in Afghanistan. Hij vervult die functie tussen 1996 en de inval van de Amerikanen in 2001. Dat jaar vlucht hij terug naar Pakistan. Daar wordt hij de 'schaduwgouverneur' van de provincie Kandahar voor de taliban.

Zijn naam duikt opnieuw op in 2010, wanneer de VS en Groot-Brittannië vredesgesprekken aanknopen met de taliban. Het Westen denkt met Mansour te praten en betaalt de man tienduizenden dollars om hem over de streep te trekken, tot de onderhandelaars erachter komen dat ze met oplichter te maken hebben, die plots ook met de noorderzon verdwenen blijkt.

Twijfels

Nochtans wordt de échte Mansour, ondanks zijn openlijke gedweep met al-Qaidatopfiguren als Osama bin Laden en al-Zarqawi, ook wel degelijk omschreven als een pragmaticus. Hij zou brood zien in vredesonderhandelingen in de regio. De grote vraag is of hij daarvoor al genoeg gewicht in de schaal kan werpen bij de taliban.

Als Mullah Omar effectief al een jaar of twee dood is, heeft Mansour al voldoende tijd gehad om de organisatie naar zijn hand te zetten. Toch schuilt daar ook een risico in. Hier en daar noteren journalisten ook gemor bij de aanhangers over het feit dat Omars dood nu pas is bevestigd. Heeft Mullah Mansour hen willens en wetens gedurende ruim een jaar misleid?

Mansour zal bovendien niet alleen moeten afrekenen met die interne twijfels. Er is ook nog de opmars van Islamitische Staat waarmee de taliban te kampen hebben. Mansour wordt in die context niet toevallig, net als Omar, bestempeld als 'Amir al-Mu'minin', de 'leider van de gelovigen'. Dat is een klinkende titel in jihadistische kringen, die doorgaans ook aan het hoofd van het kalifaat wordt gegeven. En wie kalifaat zegt, zegt IS en diens leider Abu Bakr al-Baghdadi. Ook IS-strijders verwijzen naar al-Baghdadi met die 'Amir al-Mu'minin'-eretitel. De taliban en IS kissebisten vorig jaar nog volop over wie nu echt aanspraak kon maken op die naam - en dus hun ogen de loyaliteit van alle moslims kan eisen.

Ook de Afghaanse regering wacht nu af op welke manier Mansour de touwtjes in hadden zal nemen. Als hij, te midden van die machtsstrijd met IS en de mogelijke twijfels over zijn rechtmatige leiderschap, de taliban kan samenhouden, dan zijn er ook vredesgesprekken mogelijk. Maar momenteel hangen die aan een zijden draadje.