Estland geeft ultimatum aan Orthodoxe Kerk: “Kiezen tussen God of het Kremlin”
Estland pikt de Russische invloed op zijn grondgebied niet langer. De regering geeft de Estisch-Orthodoxe Kerk zes maanden de tijd om alle banden met patriarch Kirill in Moskou te verbreken. Gebeurt dat niet, dan dreigt de minister van Binnenlandse Zaken de kerk gedwongen te ontbinden. Dat meldt de Estse publieke omroep.
Een wet in de Baltische staat verbiedt religieuze verenigingen om banden te hebben met buitenlandse leiders die een dreiging vormen voor de nationale veiligheid. De overheid beschouwt de invloed van het Kremlin over de lokale Orthodoxe Kerk als een groot gevaar.
Metropoliet Eugene, de leider van de Estisch-Orthodoxe Kerk, moest eerder al het land verlaten na waarschuwingen van de veiligheidsdienst. Regeringsadviseur Ilmo Au is duidelijk over zijn positie: “Volgens de wet mag hij niet langer als geestelijke functioneren. En ja, hij moet ook binnen de komende zes maanden uit het bestuur worden gezet.”
De Estisch-Orthodoxe Kerk staat organisatorisch, financieel en juridisch onder controle van de Russische kerkleiding
Imperialistische ambities
De breuk ligt historisch en emotioneel gevoelig: hoewel de Estisch-Orthodoxe Kerk lokaal opereert, draagt de Russische patriarch Kirill in Moskou de eindverantwoordelijkheid. Moskou moet ieder belangrijk besluit, jaarverslag, begroting en verkiezing van Estse bestuursleden goedkeuren. Daarnaast nomineert en bevestigt Moskou wie de leider van deze Estse kerk wordt. Hierdoor staat de kerk in Estland organisatorisch, financieel en juridisch rechtstreeks onder controle van de Russische kerkleiding.
Waarom is dat een probleem? Patriarch Kirill en de Russisch-Orthodoxe Kerk steunen de geopolitieke agenda en de oorlog in Oekraïne van Vladimir Poetin openlijk en rechtvaardigen die religieus. De Estse regering vreest dat Poetin na Oekraïne een Baltische staat als mogelijk volgend doelwit zal kiezen. Daarom eist ze een duidelijke keuze: “De orthodoxe geestelijkheid hier moet zich serieus bezinnen en duidelijk bepalen wie zij dienen: de Heilige Drie-eenheid of het Kremlin en de patriarch van Moskou”, aldus Au.
De rechtbank
De kans is groot dat dit komende winter uitmondt in een harde juridische strijd tussen de Estse regering en de Estisch-Orthodoxe Kerk. Volgens kerkhistoricus Priit Rohtmets zal de kerk waarschijnlijk haar statuten oppervlakkig aanpassen, maar de fundamentele band met Moskou achter de schermen proberen te behouden. Dat zal de regering in Tallinn niet smaken, waardoor een stap naar de rechter logisch is.
De expert baseert zich op een vergelijkbare strijd in Oekraïne. Daar werd de lokale Orthodoxe Kerk voor eenzelfde soort ultimatum gesteld “Het overheidsorgaan dat verantwoordelijk is voor deze kwestie heeft de zaak daar voorgelegd aan de rechter om te laten vaststellen of er nog steeds een band bestaat tussen de Russisch-Orthodoxe kerk en de lokale Oekraïens-Orthodoxe kerk die ondergeschikt is aan Moskou,” aldus Rohtmets.
De Kerk hoeft Moskou niet langer om toestemming te vragen
Geen boodschap
Een andere vraag is of Moskou de scheiding überhaupt zou toestaan. “Het is onwaarschijnlijk dat de Russische Orthodoxe Kerk bereid zou zijn de Estisch-Orthodoxe Kerk los te laten. Zelfs als een dergelijke stap vanuit het perspectief van de lokale kerk gerechtvaardigd en gegrond zou zijn, heeft Moskou waarschijnlijk nog steeds belang bij het behoud van de bestaande kerkstructuur en daarmee haar invloed op de kerk in Estland,” aldus Rohtmets.
Daar heeft de Estse overheid geen boodschap aan: “De Kerk heeft niet langer de medewerking van een buitenlands individu of bestuursorgaan nodig om een dergelijke beslissing te nemen, dus kan ze haar eigen beslissingen nemen. Ze hoeft Moskou niet langer om toestemming te vragen”, besluit Au.
