Europees Parlement schiet uit de startblokken
Met de verkiezing van een nieuwe voorzitter en veertien vicevoorzitters schiet morgen om 10.00 uur de nieuwe legislatuur van het Europees Parlement uit de startblokken. De verkiezing wordt aanzien als een eerste test voor de cohesie binnen de uitgedunde pro-Europese coalitie die de komende vijf jaren in Straatsburg de oprukkende eurosceptici moet afhouden.
751 VERKOZENEN
Als gevolg van het verdrag van Lissabon vermindert het aantal Europarlementsleden van 766 in de vorige legislatuur tot 751 leden. Opvallend: iets meer dan de helft van de verkozenen is nieuw in Straatsburg. Griekenland spant de kroon: alle 21 parlementsleden uit de Helleense staat zijn nieuwkomers. Ter vergelijking: 12 van de 21 Belgische Europarlementsleden waren er ook de vorige legislatuur al bij. Duitsland telt de meeste herverkozen leden.
De meest opvallende van de nieuwe Griekse Europarlementsleden is zonder twijfel Manolis Glezos. Als kandidaat van het linkse Syriza haalde de 91-jarige schrijver en politicus de meeste stemmen van alle kandidaten uit zijn land. Deze verzetsheld uit de Tweede Wereldoorlog wordt de nestor van het parlement. De jongste verkozene komt uit Denemarken: de 26-jarige Anders Primdahl Vistisen van de Deense Volkspartij.
Legislatuur na legislatuur stijgt ook het aantal vrouwen in het Europees Parlement. Het nieuwe halfrond telt 37 procent vrouwen, tegen 35 procent in 2009.
186 NATIONALE PARTIJEN, ZEVEN FRACTIES
Het totale aantal Europarlementsleden mag dan wel gedaald zijn, het aantal nationale partijen in Straatsburg is gestegen van 165 naar 186 partijen. Het aantal fracties blijft hetzelfde: net als in 2009 gaat de legislatuur van start met zeven politieke groepen. De machtsverhoudingen zijn wel enigszins gewijzigd. De drie traditionele pro-Europese partijen (de christendemocratische en conservatieve Europese Volkspartij, de sociaaldemocratische S&D en de liberale ALDE) houden nog 63 procent van de zetels over, tegen 70 procent in de vorige legislatuur.
De EVP met nieuwe fractieleider Manfred Weber valt terug van 273 naar 221 zetels, maar blijft de grootste fractie. De Duitse CDU-CSU blijft met 34 zetels ook de invloedrijkste nationale delegatie, gevolgd door de Franse UMP (20 zetels), het Poolse Burgerplatform (19 zetels) en de Spaanse Partido Popular (16 zetels). De fractie telt vier Belgische leden: Marianne Thyssen en Ivo Belet (CD&V), Claude Rolin (cdH) en Pascal Arimont (CSP)
S&D kon de schade beperken en valt terug van 195 tot 191 zetels. In afwachting van zijn verkiezing tot parlementsvoorzitter leidde de Duitser Martin Schulz opnieuw de fractie. Binnen de groep heeft de Italiaanse PD van premier Matteo Renzi wel al de macht gegrepen. Ze vormen met 31 verkozenen de grootste fractie, gevolgd door de Duitse SPD (27 zetels), het Britse Labour (20 zetels) de Roemeense PSD (16 zetels) en de Spaanse en Franse socialisten (respectievelijk 14 en 13 zetels). De fractie telt vier Belgische leden: Kathleen Van Brempt (sp.a) en de PS-verkozenen Marie Arena, Marc Tarabella en Hugues Bayet.
De ALDE-fractie verliest het meest terrein. Met name door het grote verlies van de Duitse en Britse liberalen moet de fractie van oud-premier Guy Verhofstadt zestien zetels inboeten. De teller staat momenteel op 67 verkozenen. Uit Spanje komen er acht verkozenen van uiteenlopende signatuur. Het Franse Modem levert zeven leden, de Nederlandse partijen VVD en D66 samen eveneens. De fractie telt met zes leden (Open Vld-ers Verhofstadt, Philippe De Backer en Annemie Neyts en MR-leden Louis Michel, Gérard Deprez en Frédérique Ries) ook de grootste Belgische delegatie.
ALDE moet in de rangorde van de fracties de derde plaats aan de conservatieve fractie Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) laten. Met onder meer de inlijving van de vier N-VA-verkozenen Johan Van Overtveldt, Helga Stevens, Mark Demesmaeker en Louis Ide komt ECR versterkt uit de stembusgang en de formatie van de fracties. Ze springt van 57 naar 70 zetels. De Britse conservatieven leveren de nieuwe fractieleider Syed Kamall. De Poolse PiS is even groot. Opgemerkte nieuwkomers zijn ook de Duitse eurosceptische AfD (7 zetels) en de Deense Volkspartij (vier zetels).
Op de vijfde plaats volgt Europees Unitair Links (GUE), dat springt van 35 naar maar liefst 52 zetels. De Duitse fractieleidster Gabriele Zimmer telt onder meer zeven verkozenen van Die Linke, zes van het Griekse Syriza en elf verkozenen uit Spanje, onder wie vijf leden van Podemos.
De linkse fractie springt over de groenen. Hun fractie met de regionalisten van de Europese Vrije Alliantie slinkt van 57 naar 50 zetels. De Belg Philippe Lamberts van Ecolo vervangt Daniël Cohn-Bendit als fractieleider. Cofractieleidster Rebecca Harms blijft op post. Ze komt uit de 13-koppige Duitse delegatie. De Franse groenen leveren zes zetels. Naast Lamberts telt de fractie met Bart Staes (Groen) een tweede landgenoot.
Door de verkiezingszege van het Britse UKIP (24 zetels) en de inlijving van de Italiaanse Vijfsterrenbeweging (17 zetels) springt de EFD (Europa van Vrijheid en Basisdemocratie) van fractieleiders Nigel Farage en David Borrelli van 31 naar 48 zetels. Ondanks de winst in zetels blijft de basis van de fractie wankel. De fractie haalt enkel de drempel van vertegenwoordigers uit zeven landen dankzij de komst van een Franse die verkozen was op een lijst van het Front National.
De saga illustreert de verdeeldheid onder de eurosceptici in Straatsburg. Zo lukte het FN-voorzitster Marine Le Pen vooralsnog niet haar electorale winst (23 zetels) te verzilveren. De vorming van een fractie mislukte, waardoor ook de vier leden van de Nederlandse Partij voor de Vrijheid, vijf leden van het Italiaanse Lega Nord, vier van de Oostenrijkse FPO en Vlaams Belanger Gerolf Annemans als niet-ingeschreven leden moeten functioneren. Daardoor lopen ze extra financiering en spreektijd mis en kunnen ze in plenaire zitting wetsvoorstellen niet meer amenderen.
EEN VOORZITTER EN VEERTIEN VICEVOORZITTERS
Om voorzitter van het Europees Parlement te worden, moet een kandidaat kunnen rekenen op de steun van een absolute meerderheid van de uitgebrachte stemmen. Indien dat in een eerste stemronde niet lukt, kunnen er nog twee stemrondes georganiseerd worden. Indien er na de derde stemronde nog steeds geen winnaar is, nemen de twee best scorende kandidaten het tegen elkaar op in een vierde stemronde. Een gewone meerderheid volstaat dan om de post in de wacht te slepen.
Morgen treden vier kandidaten in de arena. Uittredend voorzitter Martin Schulz heeft de beste papieren. Zijn sociaaldemocratische fractie sloot met de EVP een deal om het voorzitterschap op te delen: Schulz mag tot januari 2017 voorzitter blijven, nadien neemt een EVP-kandidaat de voorzittershamer over voor de tweede helft van de legislatuur.
Omdat de stemming geheim is, en het allerminst zeker is dat alle leden loyaal de fractielijn volgen, staken de twee grootste fracties de hand uit naar de liberalen van Guy Verhofstadt. Schulz krijgt immers concurrentie langs links. Zowel de Oostenrijkse groene Ulrike Lunacek als de Spanjaard Pablo Iglesias van de linkse partij Podemos besloten hun kandidatuur in te dienen. Aan de politieke rechterzijde is de Britse conservatief Sajjad Karim kandidaat.
De stemming wordt aanzien als een test voor de solidariteit van de traditionele pro-Europese coalitie in Straatsburg. Die moet binnen twee weken de voordracht van Jean-Claude Juncker bekrachtigen met minstens 376 stemmen. Onder meer van de twintig verkozenen van het Britse Labour en de twaalf leden van het Hongaarse Fidesz wordt verwacht dat ze de Luxemburger niet zullen steunen.
Behalve een voorzitter kiest het parlement deze week ook veertien vicevoorzitters. Die worden doorgaans verdeeld volgens het zogenaamde systeem D'hondt. Volgens die verdeelsleutel zouden de EVP zes en de sociaaldemocraten drie vicevoorzitters mogen leveren. De ECR, ALDE, GUE, de groenen en EFD zouden één vicevoorzitter kunnen afvaardigen. Die verdeelsleutel kan wel onderuit gehaald worden tijdens de stemmingen. Best mogelijk dat fracties front vormen om een andere groep een hak te zetten, bijvoorbeeld om EFD een vicevoorzitter af te snoepen.
