Heeft democratie een kans in de Arabische wereld?
In de Arabische wereld zijn verschillende autoritaire regimes en dictators gevallen, maar levert dat automatisch democratie op? Professor Paul Aarts van de Universiteit van Amsterdam durft dat sterk te betwijfelen. "Het kan met de politieke transities in het Midden-Oosten velerlei kanten uit", zegt hij.
Het proces van dictatuur naar democratie is niet lineair en niet noodzakelijk
Toen in 2010 een golf van politieke protesten, opstanden en revoluties de Arabische wereld beheersten, spraken velen al snel van een Arabische lente. Nu die protesten in veel landen opnieuw zijn gaan liggen of - erger nog - uitgroeiden tot onoplosbare broeihaarden van geweld, oorlog en conflict, heeft men het over een 'Arabische Winter'. Volgens professor Paul Aarts spreken politicologen en onderzoekers in beide gevallen voor hun beurt. "Het was toen veel te vroeg om te voorspellen waar die opstanden uiteindelijk toe zullen leiden, en dat is het nu nog steeds."
'Democrazy studies'
Anders dan de meeste van zijn collega's gaat Aarts er dan ook niet van uit dat alle dictatoriale regimes zonder meer op weg zijn naar een democratische structuur. "Veel van mijn collega-onderzoekers zijn geobsedeerd door de democrazy studies", zegt hij. "Ze gaan ervan uit dat de politieke regimes in alle landen zich in een lineaire beweging richting democratie zullen ontwikkelen." Volgens Aarts is niets echter minder waar. Binnen de dictatoriale regimes in het Midden-Oosten is uiteraard de zoektocht naar een andere vorm van bestuursmacht ingezet, maar dat de uitkomst van die zoektocht noodzakelijkerwijs democratie moet zijn, trekt hij in twijfel.
'Het eindpunt van de politieke omwentelingen in het Midden-Oosten hoeft niet noodzakelijk democratie te zijn'
De grond voor die twijfel vindt hij in verschillende studies rond het proces waarmee een dictatuur naar 'een andere bestuursvorm' evolueert. "Onderzoekers aan de Universiteit van Oslo probeerden aan de hand van 85 indicatoren te bepalen welke factoren verantwoordelijk waren voor de voortgang van dictatuur naar democratie. Uit de resultaten kon geen enkele duidelijke oorzaak-gevolgrelatie worden opgemaakt."
Uit een ander Amerikaans onderzoek bleek dan weer dat van de 35 landen die zich na de Koude Oorlog uit de dictatuur geworsteld hadden, er maar een klein aantal ook echt uitgroeiden tot een democratie. "De meeste landen zijn blijven steken in een hybride regime: ze vertonen kenmerken van een democratie, maar ook van een dictatuur."
Stabiliteit
De kans dat ook de landen in het Midden-Oosten tot een diverse agglomeratie van politieke regimes zullen uitgroeien, lijkt dan ook niet onwaarschijnlijk. "Elk land heeft zijn specifieke eigenschappen die mee de evolutie zullen bepalen", zegt Aarts.
Daarnaast blijken ook veel mensen de idee van een dictatoriaal beleid beter te kunnen smaken dan verwacht. "Een sterke leidersfiguur biedt stabiliteit en veiligheid", zegt hij. "En laat dat nu net de kenmerken zijn waar veel mensen naar op zoek zijn. Een goede baan, goed onderwijs en goede gezondheidszorg staan voor veel mensen hoger op het prioriteitenlijstje dan civiele en politieke vrijheden." Tot slot lijkt ook het Westen niet vies van relaties met dictaturen: "Met stabiele regimes is het goed handel drijven."
