"Huidig Europees terugkeersysteem moedigt illegale migratie net aan”

Het Europese terugkeerbeleid, dat erop gericht is migranten die illegaal op EU-grondgebied verblijven naar hun eigen land te laten terugkeren, is allesbehalve efficiënt. Dat stelt de Europese Rekenkamer vast in een nieuw rapport. "Het huidige terugkeersysteem van de EU kampt met inefficiënties die leiden tot het tegenovergestelde van het beoogde effect: de aanmoediging in plaats van ontmoediging van illegale migratie", luidt het.

De Europese Unie en haar lidstaten hebben het bijzonder moeilijk om irreguliere migranten te doen terugkeren. Sinds 2008 kreeg elk jaar ongeveer een half miljoen niet-EU-burgers de opdracht de EU te verlaten, maar minder dan een op de vijf hiervan keert ook echt terug. Het verslag van de Rekenkamer heeft betrekking op de periode tussen 2015, toen de Europese Commissie een terugkeeractieplan lanceerde, en 2020.

Paradox

De Rekenkamer stelt vast dat het EU-beleid maar weinig zoden aan de dijk heeft gezet. Een van de voornaamste redenen is dat de samenwerking met de herkomstlanden moeizaam verloopt. De EU sloot 18 juridisch bindende overnameovereenkomsten en heeft met 6 andere landen besprekingen lopen, en probeert ook praktische samenwerkingsakkoorden te sluiten. Vooral die laatste categorie, de juridisch niet-bindende akkoorden, leidt paradoxaal genoeg tot successen, stelt de Rekenkamer vast. Dat is omdat de inhoud flexibel is en aangepast kan worden, terwijl in de bindende overeenkomsten soms bepalingen moeten worden opgenomen waar de betrokken derde landen vaak tegen gekant zijn.

Niet met één stem

Een andere tekortkoming is het gebrek aan synergieën. De EU spreekt niet altijd met één stem als ze met niet-EU-landen onderhandelt en de Commissie heeft niet altijd met de belangrijkste lidstaten samengewerkt om de onderhandelingsprocessen te versoepelen. Daarom zien sommige landen geen toegevoegde waarde in een samenwerkingsoverkomst met de EU en verkiezen ze bilaterale samenwerking met individuele lidstaten.

Ook doet de EU te weinig om derde landen te stimuleren om hun overnameverplichtingen na te komen. Aanpassingen aan het visumbeleid, waarmee rechthebbenden wel vlot de EU binnen kunnen reizen, kunnen nuttig zijn, zo stipt de Rekenkamer aan.

Tegenovergestelde effect

“Het huidige terugkeersysteem van de EU kampt met inefficiënties die leiden tot het tegenovergestelde van het beoogde effect: de aanmoediging in plaats van ontmoediging van illegale migratie”, vat Leo Brincat, de auteur van het rapport, samen. “Wij verwachten dat onze controle wordt meegenomen in het debat over het nieuwe migratie- en asielpact van de EU, omdat een doeltreffend en goed beheerd overnamebeleid een essentieel onderdeel is van een integraal migratiebeleid."

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Sammy Mahdi (CD&V) ziet in het rapport "het zoveelste bewijs dat we nú een migratiepact nodig hebben. “We hebben nood aan een eenduidig Europees beleid met precieze afspraken over screening en controle aan de buitengrenzen. Gedwongen terugkeer is het sluitstuk van het migratiebeleid, maar het rapport zegt duidelijk dat vrijwillige terugkeer onvoldoende benut wordt. Waar er re-integratie steun gebruikt wordt in het kader van vrijwillige terugkeer zijn er betere resultaten voor terugkeer. Afspraken daarover bespreken we in het Europees Migratiepact. Zonder Europees migratiepact bestendigen we de miserie, van onszelf en van wie naar hier wil komen en dat doet in dubieuze of mensonterende omstandigheden.”

‘Wereldkampioen onszelf verzwakken’

Voor Mahdi zijn we als Europeanen "wereldkampioen onszelf te verzwakken door ieder apart een terugkeerakkoord te onderhandelen met landen van herkomst. EU-acties leverden slechts beperkte resultaten op. Daarnaast spreken de EU-Lidstaten niet steeds met één stem. Dat moet anders. Met zo'n beleid en terugkeercijfers voed je effectief irreguliere migratie".

De staatssecretaris pleit voor één dwingend Europees terugkeerakkoord per land van herkomst, met visumsancties indien nodig als landen niet meewerken. En dat moet voor hem snel gebeuren.