Kampbewaker John Demjanjuk (91) overleden
Tientallen jaren bleef John Demjanjuk bij zijn onschuld. Ondanks zijn veroordeling tot vijf jaar cel voor medeplichtigheid aan de moord op circa 28.000 joden in vernietigingskamp Sobibor stelde hij altijd zelf slachtoffer te zijn geweest van de nazi's. Vandaag kwam een einde aan een jarenlange strijd over schuld en onschuld: de 91-jarige Demjanjuk stierf in een bejaardenhuis in Bad Feilnbach in de Zuid-Duitse deelstaat Beieren.
De van oorsprong Oekraïense Demjanjuk verbleef in het bejaardenhuis sinds het vonnis van mei. Zijn celstraf werd uitgesteld in afwachting van het hoger beroep dat hij én de aanklagers hadden aangespannen. Omdat Demjanjuk stateloos is - de Verenigde Staten pakten zijn paspoort af om zijn oorlogsverleden - kon hij volgens de rechters niet vluchten.
Kwakkelende gezondheid
Waaraan hij is overleden en wanneer precies is niet bekendgemaakt. Justitie zal een routineonderzoek uitvoeren om de doodsoorzaak te achterhalen. Demjanjuk kwakkelde al jaren met zijn gezondheid. Hij woonde de zittingen van rechtszaak in München meestal bij vanuit een ziekenhuisbed of een rolstoel. Om hem niet te zwaar te belasten waren er hooguit twee zittingen per dag, van elk anderhalf uur. Dat zorgde ervoor dat de zaak geen zes maanden duurde, maar anderhalf jaar.
Nu de definitieve veroordeling van Demjanjuk uitblijft, zal zijn aandeel in de Holocaust een open zenuw blijven, stelde historicus David Barnouw van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie NIOD. Hij noemde Demjanjuk een radertje in een groter geheel.
Kampbewaker
Demjanjuk was in 1943 een half jaar werkzaam als bewaker in Sobibor. In het kamp werden in 1942 en 1943 ongeveer een kwart miljoen joden vermoord, onder wie veel Nederlanders. Zelf stelde hij nooit in Sobibor te zijn geweest. Er moet sprake zijn geweest van een persoonsverwisseling, meenden zijn advocaten.
Dat is een verweer dat in een eerdere zaak goed uitpakte voor Demjanjuk. Israël had hem in 1988 veroordeeld tot de doodstraf omdat hij Ivan de Verschrikkelijk zou zijn. Dat was een kampbeul die vele Joden vermoordde in Treblinka, een ander vernietigingskamp van nazi-Duitsland. Na een jarenlange beroepsprocedure werd hij vrijgesproken: de rechters waren er van overtuigd dat Ivan de Verschrikkelijke een ander moest zijn geweest.
