Met vertrek Annan dreigt nachtmerrie voor Midden-Oosten

Kofi Annan liet gisteravond weten dat hij stopt als speciale gezant voor Syrië, maar eigenlijk was zijn missie maanden geleden al mislukt. De Syrische president Bashar al-Assad heeft nooit serieus willen onderhandelen met de oppositie, de rebellen wilden nooit serieus met Assad praten en de internationale gemeenschap is en blijft volkomen verdeeld over de kwestie.

Kofi Annan besefte dat hij het proces echt geen centimeter meer vooruit kon krijgen. Als hij ook maar een greintje hoop had gehad dat er nog een diplomatieke overwinning was te behalen, zou hij nooit hebben opgegeven.

Eigenlijk had de topdiplomaat dit van tevoren kunnen weten. In 1999 schreef Kofi Annan zelf: 'Als vredesoperaties gebruikt worden als een substituut voor politieke consensus, is de kans groot dat zij falen. Het werk kan dan domweg niet gedaan worden.'

Met pensioen
Dat ging over de oorlog in het voormalige Joegoslavië, maar de woorden zijn net zo goed van toepassing op het conflict in Syrië. De VN-Veiligheidsraad heeft ongewapende waarnemers naar een land gestuurd dat steeds verder wegzakt in een oorlog, zonder dat zij als één blok achter hen staat. En niemand kan serieus verwachten dat president Assad kan worden overgehaald om met pensioen te gaan door een verdeelde VN.

Te lang werd gehoopt dat als het geweld in Syrië aanhield, ook China  en Rusland president Assad tot de orde zouden roepen. Dat gebeurde niet. Ook in juli, toen Annan had gevraagd om "duidelijke consequenties" als partijen zich niet aan zijn zes-punten-plan zou houden, spraken zij gewoon hun veto uit.

In Syrië zelf ving Annan ook telkens weer bot. Ondanks beloftes van beide partijen, hield geen van hen zich aan de wapenstilstand. Het geweld is alleen maar heviger geworden en er wordt nu ook gevochten in de twee grootste steden, Damascus en Aleppo, waar het tot voor kort relatief rustig was gebleven.

Partij kiezen
Terwijl de westerse wereld zich afvraagt op welke manier ze nog enige invloed op het conflict kunnen uitoefenen, hebben de omringende landen allang partij gekozen. Turkije, Qatar en Saoedi-Arabië leveren wapens aan de rebellen, terwijl Iran deze week al heeft gehint dat Teheran "en andere vrienden en bondgenoten" meer zouden doen om Damascus te helpen, als dat voor het regime nodig zou zijn om te overleven.

Het nachtmerriescenario, dat Syrië ten onder gaat in een hevige burgeroorlog die wordt opgestookt door een internationale machtsstrijd, lijkt steeds dichterbij te komen.

Met het vertrek van Annan is er geen enkele kans meer op een politieke oplossing. De toekomst van Syrië, maar voor een deel ook die van de regio, wordt bepaald door de gebeurtenissen op de grond.