Moebarak weigert af te treden
De Egyptische president Hosni Moebarak is donderdagavond toch niet afgetreden. Hij draagt wel bevoegdheden over aan vicepresident Omar Souleiman en zal bij de presidentsverkiezingen in september geen kandidaat meer zijn. Hij wil ook de grondwet hervormen. De honderdduizenden betogers op en rond het Tahrir-plein in Kaïro, het middelpunt van de protestbeweging, reageerden woedend en willen opnieuw een massale protestactie in het centrum houden. Via het internet werd opgeroepen in een 'miljoenenmars' de straat op te gaan in een poging de president tot aftreden te dwingen. Ook vanuit de internationale gemeenschap kwamen ontgoochelde reacties.
In de loop van de dag was de verwachting ontstaan dat Moebarak in de toespraak zijn aftreden als president zou aankondigen, na zeventien dagen van protesten tegen zijn regime. Maar dat was buiten de president zelf gerekend. Die liet weten dat hij niet opstapt, maar dat hij bevoegdheden overdraagt aan de vicepresident, Omar Souleiman, "zoals dat voorzien is in de grondwet", aldus Moebarak.
Soeleiman 'de facto'-president
De Egyptische ambassadeur in de Verenigde Staten, Sameh Shoukry, zei na de toespraak dat Souleiman daarmee de facto de president van het land is en dat hij alle presidentiële bevoegdheden overgenomen heeft. Moebarak zei nog dat hij een vreedzame machtsoverdracht mogelijk wil maken bij de presidentsverkiezingen in september. Hijzelf zal dan geen kandidaat meer zijn. "De machtsoverdracht loopt vanaf vandaag tot september", zei Moebarak, die Egypte al bijna dertig jaar leidt.
Noodtoestand beëindigen
De president wil ook een aantal grondwetsartikelen aanpassen. Zo wil hij een artikel wijzigen dat zeer strikte voorwaarden oplegt om kandidaat te kunnen zijn voor de presidentsverkiezingen en een artikel dat geen limiet zet op het aantal termijnen dat iemand president kan zijn.
Hij wil ook een controversieel artikel uit de grondwet halen, waarmee de weg vrijgemaakt zou worden om de noodtoestand te beëindigen. Dat is een belangrijke eis van de betogers. De noodtoestand is al sinds 1981 van kracht. Daardoor kunnen bijvoorbeeld mensen gemakkelijk opgepakt worden en zijn betogingen zonder overheidstoelating verboden.
Geen bemoeienissen
In zijn toespraak reageerde Moebarak ook op de buitenlandse druk om af te treden. "Ik zal geen dictaten van buitenaf aanvaarden, ongeacht de bron en ongeacht de rechtvaardiging", luidde het. Vicepresident Omar Souleiman riep in zijn toespraak de betogers op om naar huis te gaan en het werk te hervatten. "Het land heeft jullie nodig", zei hij.
Zwaaien met schoenen
De honderdduizenden manifestanten in Kaïro, die verwacht hadden dat Moebarak zou aftreden, reageerden woedend na de toespraken. Ze schreeuwden leuzen tegen Moebarak en zwaaiden met schoenen in de richting van het tv-scherm waarop de toespraken te zien waren. Dat is in de Arabische wereld een belediging. De betogers riepen ook het leger op om zich bij hen aan te sluiten. Oppositielid Mohamed ElBaradei waarschuwde op Twitter dat Egypte gaat "ontploffen" en dat het leger moet tussenkomen om het land te redden.
Buitenlandse ontgoocheling
Ook vanuit het buitenland werd er ontgoocheld gereageerd. De tijd voor verandering in Egypte is nu, zei de hoge vertegenwoordigster van het Europees buitenlands beleid, Catherine Ashton. "President Moebarak heeft de weg nog niet vrijgemaakt voor snellere en diepgaandere hervormingen", betreurde ze. Ashton riep op tot een "ordelijke en onomkeerbare overgang in de richting van democratie" en vroeg om de noodtoestand zo snel mogelijk op te heffen.
Ook de Britse minister van Buitenlandse Zaken riep op tot een "snelle, maar ordentelijke overgang in Egypte, naar een regering die kan genieten van een brede basis". De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Guido Westerwelle reageerde ontgoocheld omdat de toespraak volgens hem "niet de gehoopte stap voorwaarts" was. De Franse president Nicolas Sarkozy zei te hopen dat Egypte de weg zou vinden naar democratie en niet "die naar een religieuze dictatuur zoals in Iran". Vanuit de Verenigde Staten klonk het dat vermeden moet worden dat "extremisten" van het overgangsproces gebruik zouden maken om zich te positioneren in Egypte. (odbs)
