Nucleaire top afgelopen, Obama vond bezoek aan Nederland "truly gezellig"

De 58 wereldleiders in Den Haag zijn het vandaag op de top over nucleaire veiligheid eens geworden over een slotverklaring. De deelnemers hebben nieuwe afspraken gemaakt om te voorkomen dat terroristen nucleair materiaal in handen krijgen, waar ze een kernwapen van kunnen maken. Op het einde van de top gaven de Nederlandse premier Rutte en de Amerikaanse president Obama een gezamenlijke persconferentie.

President Obama dankte gastland Nederland, premier Mark Rutte en koning Willem-Alexander. Hij noemde zijn eerste bezoek aan het land "truly gezellig". Obama had het over een "flinke vooruitgang" op het vlak van nucleaire veiligheid, maar waarschuwde dat er nog werk op de plank ligt. Hij complimenteerde onder andere België, dat een grote hoeveelheid plutonium aan de VS heeft overgedragen om daar vernietigd te worden.

Oekraïne
De Nederlandse premier en gastheer Mark Rutte verwees in zijn afsluitende woorden ook naar de onderwerpen die besproken waren die "niet of niet direct" gerelateerd waren aan het eigenlijke onderwerp van de top. "Dat is ook waardevol", aldus Rutte. Obama zei daarover dat hij zich zorgen maakt over Russische troepenbewegingen aan de grens met Oekraïne.

Die militaire bewegingen maken het nodig dat de VS, de EU en de internationale gemeenschap bereid zijn verdere sancties tegen Rusland te treffen. Obama zei dat nieuwe sancties een grote impact zullen hebben op de Russische economie. Maar de keus is aan Poetin, aldus Obama.

Volgens hem is er geen enkel bewijs dat Russen in het oosten van Oekraïne bedreigd worden. Wel zijn er mensen die provoceren en geweld proberen uit te lokken.

Obama ziet in de Russische inval van de Krim geen teken dat Rusland krachtig is. Volgens hem heeft Moskou van oudsher veel invloed gehad in Oekraïne en is de Russische inval op het moment dat een pro-Westerse regering in Kiev de macht overnam daarom eerder een teken van zwakte. "De Verenigde Staten hebben het niet nodig om landen binnen te vallen om goed samen te werken."

Rutte gaf tot slot het voorzitterschap van de nucleaire top terug aan de Amerikaanse president Barack Obama, die met een speech in Praag in 2009 het initiatief had genomen tot de nucleaire toppen. De volgende top vindt in 2016 is Chicago plaats.

Hoeveelheid zo klein mogelijk
In de slotverklaring hebben de staatshoofden, regeringsleiders en ministers afgesproken de hoeveelheid gevaarlijk nucleair materiaal in de wereld zo klein mogelijk te houden. Het gaat daarbij om hoogverrijkt uranium en plutonium.

Het radioactieve materiaal wordt bovendien beter beveiligd. Dat geldt ook voor laagverrijkt uranium en ander nucleair en radioactief materiaal, dat niet geschikt is voor een kernwapen maar wel voor een "vuile bom".

Volgens Nederland zijn de toezeggingen van de NSS 2014 een flinke stap vooruit en een goed vervolg op wat eerder tijdens de nucleaire toppen in Seoul (2012) en Washington (2010) al werd afgesproken.

Een overzicht van de afspraken:

• De hoeveelheden nucleair materiaal worden zo klein mogelijk gehouden, en waar mogelijk afgebouwd. Landen die hoogverrijkt uranium of plutonium gebruiken als brandstof voor energieopwekking of onderzoek, gebruiken dat in zo klein mogelijke hoeveelheden. Ons land heeft ook afspraken gemaakt met vijf ander landen, waaronder de VS en Duitsland, om het hoogverrijkte materiaal te vervangen door laagverrijkt uranium.

• De afspraken gaan niet alleen over nucleair materiaal waarmee kernwapens gemaakt kunnen worden (hoogverrijkt uranium en plutonium), maar ook over andere radioactieve materialen. Dat zijn laagverrijkt uranium en stoffen als cobalt-60, strontium-90 of caesium-137. Die stoffen worden gebruikt in ziekenhuizen, de industrie en bij wetenschappelijk onderzoek. Maar samen met gewone explosieven kan daar ook een 'vuile bom' van gemaakt worden.

• Alle landen van de NSS zullen de richtlijnen van de internationale atoomwaakhond IAEA uitvoeren. Bovenop de afspraken in de slotverklaring hebben 35 landen toegezegd de IAEA-richtlijnen te verwerken in hun nationale wetten en regels. Daardoor worden de richtlijnen voor die landen ook een verplichting. De 35 landen zullen ook teams van het IAEA inschakelen om de beveiliging van nucleaire stoffen te beoordelen.

• Forensisch (strafrechtelijk) onderzoek is belangrijk om crimineel misbruik van nucleaire materialen aan te pakken. Met forensisch onderzoek kan de herkomst en de route van nucleair materiaal achterhaald worden. Ook daarrond zijn afspraken gemaakt.

• De landen hebben een basis gelegd voor een werkende internationale structuur van verdragen, richtlijnen en internationale organisaties voor het beveiligen van nucleair materiaal. Het IAEA speelt daarbij een leidende rol. Een belangrijk nieuw onderdeel zijn maatregelen die landen kunnen nemen om het vertrouwen in elkaars nucleaire beveiligingsmaatregelen te vergroten.

• Waar nucleaire stoffen gebruikt worden in de industrie, moeten overheden en bedrijven goed samenwerken. De beveiliging van nucleair materiaal moet wettelijk goed gewaarborgd zijn, maar zonder dat bedrijven en instellingen last hebben van onnodige regels van de overheid.