Rechterhand van Timosjenko wordt interimpresident

Het parlement van Oekraïne wil vandaag nog een nieuwe premier kiezen. Joelia Timosjenko, de leider van de oppositie die gisteren werd vrijgelaten, is geen kandidaat. Timosjenko wil wel meedoen aan de presidentsverkiezingen van 25 mei. Intussen heeft de voorzitter van het Oekraïnse parlement Oleksander Toertsjinov tijdelijk de taken van de afgezette president Viktor Janoekovitsj overgenomen.

Toertsjinov geniet nu de bevoegdheden van het staatshoofd. Janoekovitsj reageerde gisteren al dat zijn afzetting in zijn ogen "niet legitiem" gebeurde. Ook de Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov zei dat de Rada buiten de wet handelde. Het Witte Huis in Washington schaart zich wel achter het parlement. Eerder op gaf Toertsjinov de volksvertegenwoordigers tot dinsdag de tijd om een nieuwe regeringsmeerderheid te vormen en een regering van nationale eenheid op poten te zetten.

Het parlement in Kiev is op dit moment bijeen om een aantal wetten die er gekomen zijn onder Janoekovitsj opnieuw weg te stemmen. Zo is het Russisch als tweede landstaal zopas afgeschaft, en is de minister van Buitenlandse Zaken ontslagen.

Het is ook de bedoeling om vandaag een nieuwe premier te vormen. Julia Timosjenko is daarvoor geen kandidaat. Timosjenko was twee keer eerder premier. Andere kandidaten zijn Arseni Jatsenjoek, een partijgenoot van Timosjenko, en de zakenman Pjotr Porosjenko. De vorige premier Nikolaj Azarov trad eind januari onder druk van de oppositie af. Hij is inmiddels naar Rusland gevlucht.

Emotionele speech na vrijlating
Timosjenko verliet gisteravond wuivend naar haar aanhangers het gevangenisziekenhuis in het Oost-Oekraïense Charkov, waar ze wegens haar slechte gezondheid het grootste deel van haar gevangenschap heeft doorgebracht. Timosjenko bezocht meteen het Onafhankelijkheidsplein in Kiev om de duizenden betogers toe te spreken.

Kort na haar vrijlating zei de oud-premier dat ze zich bij de eerstvolgende presidentsverkiezingen kandidaat wil stellen. Het parlement in Kiev sprak eerder op de dag uit dat die eind mei moeten plaatshebben. Ze sprak waardering uit voor het besluit van het parlement om een afzettingsprocedure tegen president Viktor Janoekovitsj op gang te brengen. "Ons land zal vanaf vandaag de zon en lucht kunnen zien, omdat er aan een dictatuur een einde is gekomen", zei ze.

Volgens Timosjenko zal Oekraïne gauw toetreden tot de Europese Unie. Tijdens haar emotionele speech op het Onafhankelijkheidsplein adviseerde ze de tegenstanders van Janoekovitsj vooral te blijven protesteren. "Jullie hebben niet het recht om Maidan (het Onafhankelijkheidsplein, red.) te verlaten. Jullie moeten blijven tot er politici zijn gekozen die vertrouwen verdienen. Wij moeten dit voltooien. Jullie hebben een nieuw land verdiend", zo sprak ze. De reacties waren wisselend: Timosjenko werd zowel toegejuicht als uitgejouwd.

Telefoon van Merkel
Minder dan 24 uur na haar vrijlating kreeg oud-premier Timosjenko al een telefoontje van de Duitse bondskanselier Angela Merkel, zo melden haar partij in Kiev en Merkels kabinet in Berlijn. Merkel zou Timosjenko gezegd hebben dat haar terugkeer naar de Oekraïense politiek "een van de belangrijkste factoren" is voor de stabilisering van de toestand in Oekraïne. "Ze zou zich politiek moeten engageren om de eenheid van het land te bewaren", staat in het persbericht van Merkel. Merkel en Timosjenko zouden elkaar ook snel ontmoeten, luidt het. De bondskanselier heeft hernia-patiënte Timosjenko ook het aanbod gedaan zich in Duitsland te laten verzorgen.

Gevangenisstraf
De oud-premier werd op 11 oktober 2011 onder zware protesten uit het buitenland tot 7 jaar gevangenisstraf veroordeeld voor ambtsmisbruik. Timosjenko zou haar positie van premier hebben misbruikt bij de onderhandelingen over een overeenkomst met het Russische staatsgasbedrijf Gazprom.

Het parlement maakte de vrijlating van de oud-premier mogelijk. De 53-jarige Timosjenko was premier in 2005 en van eind 2007 tot 3 maart 2010. Ze lijdt aan ernstige rugklachten.

Premier in Rusland, Janoekovitsj tegengehouden
Premier Nikolai Azarov is intussen gevlucht naar Rusland. Dat heeft een bron binnen de Oekraïense nationale veiligheidsdienst verklaard tegenover persbureau Interfax. Eerder op de dag hield de grenspolitie in Oekraïne een vliegtuig met aan boord president Viktor Janoekovitsj tegen. Ook hij zou naar Rusland willen vluchten, maar het toestel had geen toestemming gekregen het land te verlaten.

Volgens bronnen werden agenten van de grenspolitie in het vliegtuig geconfronteerd met een groep gewapende mannen. In plaats van geldige papieren voor vertrek, boden de mannen geld aan. De agenten weigerden en zagen hoe de president uit het vliegtuig werd gehaald en in een gepantserde wagen werd afgevoerd.

"Stemming is coup"
De president, die zijn bureau in de hoofdstad Kiev onverwacht verliet en naar het oosten van het land ging, is nu ergens in de buurt van de stad Donjetsk. Gisteren stemde het Oekraïense parlement in met een afzettingsprocedure tegen de president. Janoekovitsj noemde de stemming in een televisie-interview een coup en zei aan te blijven als president.

Politie kiest kant oppositie
De ordetroepen in Oekraïne hebben officieel de zijde gekozen van de oppositie. De leiding van de politie bij het ministerie van Binnenlandse Zaken heeft dat via de website bekendgemaakt.

Het departement is voorstander van "een snelle verandering" en riep de bevolking op zich te verenigen om een "onafhankelijk, democratisch en gewoon Europees" land te vormen.

Residentie verlaten
De residentie van Janoekovitsj bij Kiev is verlaten en onbewaakt. Journalisten konden gisteren ongehinderd het complex binnengaan. Vitali Klitsjko, een van de oppositieleiders, liet weten dat de president de hoofdstad had verlaten. Duizenden betogers op het Onafhankelijkheidplein in Kiev eisten het directe aftreden van Janoekvitsj. Ook Klitsjko heeft de president opgeroepen te vertrekken.

De oppositie in Oekraïne claimt dat zij de controle heeft over de hoofdstad Kiev. Regeringstegenstanders zeggen dat ze de zetel van de regering, het parlement en van de president hebben overgenomen.

Oppositie Oekraïne: voor 25 mei verkiezingen
De oppositie in Oekraïne wil dat het parlement een procedure begint om president Viktor Janoekovitsj af te zetten en vervroegde verkiezingen uitschrijft die voor 25 mei moet plaatsvinden. Vitali Klitsjko, een van de oppositieleiders, liet dat via Twitter weten.

Duizenden betogers zijn op het Onafhankelijkheidsplein gebleven, ondanks het akkoord dat vrijdag werd gesloten tussen oppositie en Janoekovitsj. De regeringstegenstanders vertrouwen de president niet.

Oppositielid minister Binnenlandse Zaken
Het Oekraïense parlement heeft een lid van de oppositie benoemd tot minister van Binnenlandse Zaken. Het gaat om Arsen Avakov. Die is opvolger van de gehate Vitali Zacharsjenko, die vrijdag het veld moest ruimen.

Zacharsjenko, bondgenoot van president Janoekovitsj, wordt verantwoordelijk gehouden voor het geweld tegen demonstranten. Avakov blijft in elk geval op de belangrijke post tot een nieuwe overgangsregering aantreedt.