Rutte: "Nieuwe verkiezingen liggen voor de hand"

PVV-leider Geert Wilders heeft vandaag volkomen onverwacht het coalitieberaad over forse extra bezuinigingen in 2013 opgeblazen. Het minderheidskabinet-Rutte rest nu waarschijnlijk niets anders dan nieuwe verkiezingen uit te schrijven. Die kunnen in september of oktober plaatsvinden.

VVD, CDA en PVV onderhandelden de afgelopen weken in het Catshuis over aanvullende bezuinigingen van 14,2 miljard euro. Gisteren ontvingen de onderhandelaars berekeningen van het Centraal Planbureau over de gevolgen van de bezuinigingsmaatregelen voor onder meer koopkracht en werkgelegenheid. Deze middag rond 1 uur zetten ze hun gesprek voort, maar niet lang daarna uur verliet Wilders het beraad. De andere onderhandelaars bleven in het Catshuis achter.

Wat was er al beslist?
De drie partijen waren het, voordat Wilders de finale onderhandelingen staakte, in principe eens over een bezuinigingspakket van 14,2 miljard euro. Dat had het begrotingstekort van Nederland in 2013 teruggebracht naar 2,8 procent, zei VVD-fractievoorzitter Stef Blok vandaag.

Er was besloten om het lage btw-tarief van 6 naar 7 procent te brengen en het hoge tarief van 19 naar 21 procent. Dat had 4,7 miljard euro opgeleverd, maar zou later weer zijn teruggeven via een verlaging van de inkomstenbelasting.

Ook waren de partijen het eens over een snellere verhoging van de pensioensleeftijd. Die zou al in 2015 naar 66 zijn gegaan. Verder zou een bevriezing van de ambtenarensalarissen 4 miljard euro opbrengen. Bezuinigingen in de zorg zouden 1,8 miljard euro opbrengen, onder meer door per recept een eigen bijdrage van 9 euro te vragen.

De kans lijkt nu klein dat het minderheidskabinet van CDA en VVD in de Tweede Kamer voldoende steun vindt voor maatregelen die in 2013 het begrotingstekort onder de EU-limiet van 3 procent brengen. De fractieleiders Stef Blok (VVD) en Sybrand van Haersma Buma (CDA) zeiden in het tv-programma 'Nieuwsuur' te hopen dat ze zaken kunnen doen met de oppositie nu de PVV uit de gedoogcoalitie is gestapt. Maar PvdA-leider Diederik Samsom herhaalde dat zijn partij het niet nodig vindt om volgend jaar al aan de EU-eis te voldoen. Ook de SP heeft diverse malen laten blijken dat niet te willen.

Wilders: "Definitieve breuk"
Het totaalpakket dat op tafel lag zou de economische groei schaden, de werkloosheid omhoog brengen en de koopkracht voor gepensioneerde fors raken. Het totaalpakket was daarmee onaanvaardbaar. Het is slecht voor Nederland, zei PVV-leider Geert Wilders. De breuk is voor hem helemaal definitief. Hij wil "hoe eerder hoe beter'' verkiezingen. "De kiezer moet spreken.'' Hij gedoogt het minderheidskabinet van VVD en CDA niet meer.

"Ik accepteer niet dat ouderen in de portemonnee moeten betalen voor onzinnige Brusselse eisen. Het totaalpakket was onaanvaardbaar en niet in het belang van de PVV-kiezers. Wij willen niet luisteren naar de dictaten vanuit Brussel. Wij willen niet onze gepensioneerden laten bloeden voor Brussel.''

Wilders snapt dat VVD en CDA teleurgesteld zijn en dachten dat ze er bijna waren, maar hij benadrukte dat altijd was afgesproken dat er pas een akkoord zou zijn als de drie onderhandelende partijen het over alles eens zouden zijn. "Wij hebben de rug recht gehouden tegen de 3-procentseis van Brusselse bureaucraten. Ik kan mijn kiezers recht in de ogen kijken.''

De PVV-leider zei dat hij ook teleurgesteld is en had gehoopt dat het goed zou komen. Maar dit totale pakket kan zijn partij volgens hem niet voor zijn rekening nemen. "We hebben geknokt voor de kiezer, zijn over onze schaduw heengestapt'', aldus Wilders. Hij had bezuinigingen op een andere manier gewild waarbij meer zou worden gekort op de overheid en "niet zo op de burger zou worden gehakt.''

Rutte: "Geen politieke moed"
Premier Mark Rutte legt de schuld van het mislukken van het Catshuisberaad bij Wilders. Hij verwijt Wilders dat hij niet de politieke moed en wil had om tot een akkoord te komen. Volgens Rutte liggen verkiezingen nu voor de hand.

"De PVV schrok op het laatste moment terug voor de consequenties van eerder gemaakte afspraken'', zei Rutte. Volgens Rutte waren de onderhandelende partijen "heel ver'' in het bereiken van een akkoord. "We waren helemaal klaar. Gisteravond laatste besluiten genomen, gister laatste twee knopen doorgehakt.'' De berekeningen van het CPB gaven volgens hem een gematigd beeld en er was nog wat geld over voor reparatie van koopkracht.

Verhagen: "Nederlanders in de steek gelaten"
"Ik kan niet anders zeggen dan dat 16 miljoen Nederlanders vandaag daardoor in de steek zijn gelaten'', zei Verhagen na afloop van het mislukte coalitieoverleg. Volgens hem lagen er goede maatregelen op tafel voor hervormingen, bezuinigingen en investeringen. Mensen zouden die maatregelen in hun portemonnee voelen, maar dat zou "ruim binnen aanvaardbare grenzen kunnen blijven'', aldus Verhagen. Na 2013 zou er volgens hem bovendien een verbetering tegenover staan.

"Juist in moeilijke economische tijden moeten we vooruit kijken, ook als dat een moeilijke afweging betekent. Maar we moeten het belang van Nederland voorop stellen. Dat is soms pijnlijk, maar wel noodzakelijk. Nu is het helaas duidelijk geworden dat Wilders voor die verantwoordelijkheid wegloopt. Op het allerlaatste moment. Dat hij niet de politieke moed heeft om die maatregelen te verdedigen waarmee hij al had ingestemd: dat is bijzonder betreurenswaardig'', stelde Verhagen.

Verkiezingen in september?
Ook de grootste oppositiepartijen PvdA en SP willen nieuwe verkiezingen. Volgens PvdA-leider Diederik Samsom zou dat mogelijk al in september kunnen. Alexander Pechtold (D66) wil dat de Tweede Kamer in aanloop naar nieuwe verkiezingen een hervormingsakkoord smeedt. "De schatkist moet op orde.'' ChristenUnie-leider Arie Slob vindt dat er eerst een crisispakket met hervormingen en bezuinigingen moet komen en daarna pas verkiezingen.

De ministerraad zal zich maandag alvast beraden over de nieuwe situatie. Dinsdag komt er een debat in de Tweede Kamer. VVD en CDA wijzen erop dat, ondanks de politieke situatie, drastische bezuinigingen geboden blijven, anders komt Nederland onder vuur te liggen op de financiële markten. Het bezuinigingsbedrag voor volgend jaar zou daardoor kunnen oplopen tot boven de 20 miljard.