Tien doden op Noors eiland en zeven in Oslo na aanslagen

In de Noorse hoofdstad Oslo is rond 15.20 uur een zware bomaanslag gepleegd vlakbij het kantoor van premier Jens Stoltenberg. Er is sprake van zeven doden en tientallen gewonden. Kort na de aanslag is een man, vermomd als agent, beginnen schieten op een jongerenbijeenkomst van de regerende Arbeiderspartij op een eilandje op dertig kilometer van Oslo waar de premier een toespraak zou houden. Daar vielen volgens de politie tien doden maar dat aantal kan nog oplopen. Inmiddels werden op het eiland niet ontplofte explosieven gevonden. De aanslagen zijn volgens de New York Times opgeëist door de terreurorganisatie Ansar al-Jihad al-Alami (Helpers van de Globale Jihad), die stelt dat de aanslagen een antwoord zijn op de aanwezigheid van het Noorse leger in Afghanistan. De politie van haar kant denkt niet aan internationaal terrorisme, maar eerder aan een lokale variant met het lokale politieke systeem als doelwit.

De New York Times baseert zich op uitlatingen van Will McCants, een deskundige die werkt voor een onderzoeksinstituut op het gebied van terrorisme.

De verdachte die werd opgepakt na de schietpartij op een vakantiekamp van de jeugdbeweging van de Noorse Arbeiderspartij op een eiland vlakbij Oslo, een Noor, heeft ongetwijfeld te maken met de bomaanslag kort daarvoor in een wijk met regeringsgebouwen in de Noorse hoofdstad. De man werd op beide plekken gesignaleerd, zo laat de politie weten..

De grenscontroles in Noorwegen zijn intussen versterkt. Het vliegverkeer boven de luchthaven van Oslo verloopt normaal, maar reizigers moeten er rekening mee houden dat er meer tijd uitgetrokken wordt voor veiligheidscontroles.

Twintig tot dertig jongeren doodgeschoten
De politie rukte kort na de aanslag in Oslo massaal uit naar het eilandje Utoya, waar een man uitgedost als agent volgens ooggetuigen twintig tot dertig jongeren heeft doodgeschoten op een jongerenbijeenkomst van de sociaaldemocratische partij. De politie maakte eerder melding van vier doden, maar ooggetuigen zeiden meteen dat ze een rij van minstens zeven lijken hadden gezien langs de oever van het eiland.

De man was het traditionele zomerfeest van de partij AUF binnengestapt met de mededeling dat het een routinecontrole was, door de aanslag in Oslo. Premier Stoltenberg zou op het evenement een toespraak houden.

Verdachte gearresteerd
De politie heeft ondertussen een verdachte aangehouden, mogelijk gaat het om de schutter. Het zou gaan om een lange man met een stevig postuur en een Noors uiterlijk. Volgens eerdere berichten zou hij gekleed zijn geweest in een politie-uniform. De politie heeft de aanhouding nog niet bevestigd.

Chaos en paniek
De situatie op het vakantiekamp met 560 sociaaldemocratische jongeren op het eilandje Utoya in het district Buskerud is "chaotisch". Politieagenten van een antiterreureenheid met kogelvrije vesten zijn op de plaats van de misdaad. Volgens de politie houdt de schietpartij verband met de bomexplosie in de regeringswijk van Oslo.

Onder de jongeren in het kamp is paniek uitgebroken. Verschillende meises en jongens zijn van het eiland in het water gesprongen en naar het vasteland gezwommen, zo'n 750 meter ver. Tijdens het vijfdaagse kamp zou ook premier Jens Stoltenberg een gastoptreden geven. Stoltenberg zei op de zender TV2 dat de situatie in het kamp "ernstig" was.

Ministerie van Olie
De ontploffing gebeurde vlakbij de ministeries van Financiën en van Olie in het centrum van Oslo. Het zeventien verdiepingen tellend gebouw waar het bureau van de premier zich bevindt, is zwaar beschadigd. Premier Stoltenberg bleef, in tegenstelling tot eerdere berichten, ongedeerd en is op advies van de politie ondergedoken. Hij zei in een interview met de staatsomroep dat het te vroeg is om te concluderen dat de bomaanslag bij het ministerie van Olie een terroristische aanslag is. De politie heeft ook koning Harald V in veiligheid gebracht. De 74-jarige vorst zou volgens de politie ook doelwit kunnen zijn van een aanslag.

In de wijk liggen verschillende ministeries en de redactie van Verdens Gang (VG), de grootste tabloid van het land. Het gaat om een centraal gelegen en drukke wijk. Heel wat inwoners van Oslo zijn momenteel echter met vakantie. Er is sprake van gebarsten ramen, puin in de straten en rook die opstijgt rond enkele panden.

Slachtoffers
De Noorse televisie heeft het dodental verhoogd van twee naar zeven doden. "Meerdere tientallen mensen zijn overgebracht naar het ziekenhuis", aldus een politiewoordvoerder. Die voegde daaraan toe dat getuigen hebben gezien hoe even voor de aanslag een voertuig aan grote snelheid door de wijk raasde.

"Op straat liggen bloedende mensen", meldt journalist Ingunn Andersen van de openbare radio. "Er ligt overal glas. De chaos is totaal. De ruiten van alle omliggende gebouwen zijn opgeblazen," zegt Andersen, die aanvankelijk dacht dat het ging om een aardbeving.

Samenscholingen vermijden
De buurt waar de aanslag plaatsvond, is volledig afgezet en speurhonden zoeken de wijk af op zoek naar andere bommen. De brandweer probeert volop het vuur onder controle te krijgen. Militairen worden ingezet om het centrum van de hoofdstad te beveiligen. Het leger levert bijstand aan de politie, die leiding geeft aan de veiligheidsoperatie. Politieagenten staan strategisch opgesteld bij ziekenhuizen en bij het hoofdkwartier van de politie in Oslo. De politie heeft de bagagecontrole overgenomen op de internationale luchthaven van Oslo.

De politie vraagt om samenscholingen in de hoofdstad te vermijden, weg te blijven uit het centrum of dat te verlaten en zo weinig mogelijk mobiele telefoons te gebruiken om het netwerk niet te overbelasten. Het grootste station in de stad, winkelcentra en een heel aantal media worden geëvacueerd.

Bom
Volgens de politie is het ondertussen duidelijk dat de ontploffing werd veroorzaakt door een bom. Getuigen spreken van een bomauto, en op de eerste beelden is inderdaad een autowrak te zien. Een Noorse expert zei eerder al dat het onmogelijk is dat gasleidingen hebben bijgedragen aan de effecten van de bomaanslag, omdat er geen gasleidingen liggen in het gebied.

Gsm-gebruik beperken
De autoriteiten in Oslo hebben bewoners opgeroepen zo veel mogelijk thuis te blijven en in ieder geval massale bijeenkomsten te vermijden. De politie sluit niet uit dat in het centrum nog meer bommen verstopt liggen. Burgers kregen het verzoek het gebruik van mobiele telefoons te beperken.

Islamitische terroristen?
Ook de Noorse terreurexpert Atle Mesoy verklaarde al snel dat de aanslag in Oslo waarschijnlijk gepleegd werd door islamitische terroristen. "Na de dood van Osama bin Laden heeft al-Qaida nieuwe terreuraanslagen in het Westen aangekondigd. Bovendien neemt Noorwegen deel aan militaire acties in Afghanistan en Libië'', zei hij op de staatsomroep. Volgens Mesoy is het ministerie van Olie en Energie een logisch doelwit voor een aanslag. "Dat is hét symbool van de Noorse politieke macht.'' Het is voor het eerst dat Noorwegen getroffen wordt door een aanslag.

Leiders van de moslimgemeenschap in Noorwegen hebben de aanslagen direct veroordeeld. "Dit is ons vaderland, dit is mijn vaderland", zo zei Mehtab Afsar, secretaris-generaal van de Islamitische Raad van Noorwegen. "Ik veroordeel deze aanslagen en de Islamitische Raad van Noorwegen veroordeelt deze aanslagen".

Onder meer de NAVO, de Europese Unie en de Verenigde Staten hebben de aanslagen al scherp veroordeeld. Premier Leterme betuigde vanavond zijn medeleven aan de Noorse premier Jens Stoltenberg, aan de slachtoffers van de dodelijke aanslagen in Oslo, en aan de nabestaanden van de slachtoffers. Leterme wenst de Noorse bevolking "veel sterkte om het drama te boven te komen".(sam/dpa/adb/lb)