Voorverkiezingen VS: Iowa is oer-Hollands en conservatief

De race naar het Witte Huis begint vandaag in Iowa. Een staat waar conservatieve, rechtse kiezers een onevenredig grote invloed hebben. In de centraal gelegen staat in de VS zijn ze op hun sterkst - mede dankzij hun Nederlandse voorouders.

President word je bij Pizza Ranch. Hier, tussen het buffet met pizzapunten en de schalen gefrituurde kip, wordt geregeld politiek van het hoogste niveau bedreven. Jeb Bush, Donald Trump, Ted Cruz, Hillary Clinton: allemaal stapten ze filialen van deze lokale pizzaketen binnen om aanhangers te werven. 'Pepperonipolitiek' is het gaan heten, een strategie uitgevonden door Mike Huckabee, die er in 2008 de voorverkiezingen in Iowa mee wist te winnen.

Weinig geld en toch veel kiezers bereiken, zoals hij deed? Reserveer gratis de privéruimte van een van de 72 Pizza Ranch-filialen in een willekeurige plattelandsgemeente, deel wat pizzapunten uit en een aardige opkomst is haast gegarandeerd. Michelle Bachmann grondvestte er in 2012 zo'n beetje haar hele campagne op en bezocht in 12 dagen tijd twintig Pizza Ranches. Marco Rubio stond 1,5 jaar geleden al in zo'n pizzarestaurant, in de hoop er vandaag van te profiteren, als de inwoners van Iowa als eerste Amerikanen mogen kiezen welke vertegenwoordiger van hun partij ze bij de presidentsverkiezingen in november op het stembiljet willen zien.

Maïsprijzen
Want bij Pizza Ranch dineert de Jan Modaal van Iowa. Voor 10 dollar onbeperkt buffalo chickenpizza of pizza macaroni en kaas, met dessertpizza toe en ontbijtpizza voor de vroege honger. Wie wil weten wat kiezers in deze dunbevolkte, agrarische staat beweegt, moet hier eens mee-eten. En wie de kiezers wil leren kennen die misschien wel het grootste stempel op de wonderlijke Republikeinse voorverkiezing gaan drukken, doet dat in Sioux County, een afgelegen gebied in het besneeuwde noordwesten van Iowa, waar de lokale radio bericht over Jezus en maïsprijzen en het naar varkensmest ruikt als er weer een truck vol biggen voorbij dendert, op weg naar de lokale baconfabriek.

"Een kandidaat die tegen abortus is - dat is prioriteit", is het eerste wat Steve Brouwer (35) zegt als hij over zijn politieke voorkeuren vertelt in de Pizza Ranch van Orange City, hoofdstad van Sioux County. De eigenaar van een transportbedrijf, uit eten met echtgenote Corinne (30) en zoon Jeremy van 17 maanden, wil een president die de belastingen verlaagt, de overheid inkrimpt en voor het traditionele huwelijk is. "Dat tussen man en vrouw dus", verduidelijkt hij.

Conservatiefste stukje
Het zijn kwesties die in het met westernattributen opgeleukte buffetrestaurant in elk gesprek al na enkele zinnen aan bod komen. Sioux County is het conservatiefste stukje Iowa, en daarmee ook een van de conservatiefste regio's in de VS, becijferden onderzoekers aan de hand van donaties aan politici. De Democraten kunnen hun voorverkiezingen hier houden in een telefooncel, spotten de bewoners graag. In deze county stemt zo'n 87 procent Republikeins. Vooral de aanhangers van de conservatieve vleugel komen trouw opdagen bij de voorverkiezingen, waar in de rest van Iowa doorgaans niet meer dan één op de vijf inwoners meedoet.

Het betekent dat de regio vandaag veel gewicht in de schaal legt in de eerste verkiezingsronde van het land, ook al woont hier nog geen twee procent van de kiezers uit Iowa. De marges waarmee conservatieven winnen zijn zo groot, dat ze gematigde kandidaten naar de kroon kunnen steken. Zoals 4 jaar geleden, toen de rechts-religieuze Rick Santorum zo ruim zegevierde in Sioux County, dat hij ondanks verlies op de latere presidentskandidaat Mitt Romney in andere regio's toch de voorverkiezingen in Iowa won. En wie Iowa wint, krijgt aandacht. En wie aandacht krijgt, harkt meer donaties binnen, en wie geld heeft, kan intensiever campagne voeren en maakt dus meer kans uiteindelijk het Witte Huis te halen.

Steve Brouwer hoopt dat Ted Cruz de gelukkige is. De senator uit Texas is evenzeer tegen abortus en het homohuwelijk en zou mensen als hij vrij laten in zijn ultraconservatieve opvattingen, meent de vrachtwagenchauffeur. Cruz zou geen ambtenaren van zwaar christelijke snit dwingen om homo's in de echt te verbinden, bijvoorbeeld - iets wat onder Obama gebeurde en Brouwer dwarszit, vertelt hij na het pizzatoetje.

Dordt College
De Hollandse wortels van veel bewoners van Sioux County verklaren hun levenshouding, legt politicoloog Jeff Taylor uit, professor aan Dordt College - de lokale christelijke universiteit, vernoemd naar de geloofsregels die de Synode van Dordrecht in 1619 opstelde. Orange City is in de tweede helft van de negentiende eeuw gesticht door veelal gereformeerde Hollandse boeren, die hier kwamen op zoek naar land. Hun nazaten en nieuwe Nederlandse immigranten die tot in de vorige eeuw volgden, hebben in de Nieuwe Wereld altijd vastgehouden aan de vertrouwde ideeën van 'thuis'. "Het is politiek gezien een beetje alsof de tijd hier heeft stilgestaan."

Nog altijd stikt het hier van de Hoekstra's en Van Gaalens, er pronkt een molen in het hart van het stadje en Hollandse trapgeveltjes sieren het plein waar Woudstra Meat Market speculaas en gehaktkruiden van Verstegen verkoopt. De latino's die de maïs oogsten en de varkens voeren passen zich aan: de eigenaar van een Mexicaans restaurant heeft zijn zaak Los Tulipanos genoemd.

Oud-Hollands
Hier heerst bovendien een oud-Hollands, calvinistisch arbeidsethos, weet de lokale Republikeinse voorman Mark Lundberg. "Je werkt hard en houdt je erf netjes." Dankzij die instelling, gecombineerd met de vruchtbare landbouwgrond, bestaat werkloosheid in dit gebied haast niet.

Zo zou het in het hele land moeten gaan, vindt men hier: handen uit de mouwen en je eigen boontjes doppen. Ted Cruz is de kandidaat die daar het best bij past, met zijn ultraconservatieve pleidooi voor minder overheid en meer God. Hij gaat in Sioux County naar verwachting de meeste stemmen halen. In de rest van Iowa is hij verwikkeld in een nek-aan-nekrace met Donald Trump, maar de miljardair ligt bij de Hollandse Amerikanen niet goed. Te veel bravoure, te vulgair.

Nederlands bloed
De oprichter en eigenaar van Pizza Ranch staat er anders in. CEO Adrie Groeneweg, eveneens een gelovige Amerikaan met Nederlands bloed in de aderen, ontving Donald Trump in een van zijn restaurants om aan te kondigen dat hij voor het eerst openlijk een kandidaat steunt. "Ik heb genoeg van de reguliere politici'', zo verklaarde Groeneweg die keuze. "Ik geloof dat Trump als president doet wat hij zegt." Zijn klanten moeten er juist niet aan denken. Als Trump het land mag gaan besturen - niet langer weggewuifd als een waanidee, gezien zijn aanhoudende succes in de peilingen - is dat in de ogen van Steve en Corinne Brouwer vooral een extra teken van het morele verval van hun land. "Hij heeft geen plan, roept maar wat mensen willen horen'', luidt het oordeel.

Maar de Brouwers halen ook de schouders op. "Wordt hij het echt, tja, dan is het zoals het is. Als christenen weten we wie écht de macht heeft."