Waarom stemt Nederland vandaag nog altijd met potlood en papier?
Opvallend bij de vele 'stemfies' - selfies uit het stemhokje - vandaag bij de Nederlandse gemeenteraadsverkiezingen: al onze noorderburen stemmen nog met het ouderwetse rode potlood en papier. En dat terwijl wij het elektronisch stemmen al jaren geleden ingevoerd hebben. Waarom blijven onze noorderburen dan sukkelen met hun stembiljetten zo groot als een zeekaart?
Het klinkt misschien vreemd anno 2014, maar niet Nederland is de uitzondering, wel België. Wij zijn namelijk de een van de enige landen in Europa waar er op grote schaal elektronisch wordt gestemd, samen met de steden Londen, Oslo en de deelstaat Schotland. Estland stemt ook elektronisch, zelfs via internet. Maar bijna alle andere Europese landen gebruiken nog het ouderwetse rode potlood. Meer zelfs: een aantal landen, zoals Nederland en Duitsland, stemden tot voor enkele jaren wel elektronisch, maar kwamen daar de laatste tijd op terug. Zo verklaarde het Duitse grondwettelijk hof elektronisch stemmen in 2009 ongrondwettelijk.
En dat heeft maar een reden: veiligheid. Hoewel er nog niet veel wetenschappelijk onderzoek naar gedaan is, is het antwoord op de vraag of stemcomputers veilig zijn volgens tegenstanders duidelijk: neen.
Straling
Zo is het probleem van de zogenoemd compromitterende straling onopgelost. Computers zenden elektromagnetische straling uit. Door deze signalen op afstand op te vangen, kan op basis van verschillen in 'ruispatronen' worden afgeleid hoe iemand heeft gestemd.
Een groter bezwaar is volgens tegenstanders de kans op al dan niet moedwillige fouten in de verwerking van de resultaten. Zo kunnen bugs ertoe leiden dat ongemerkt de uitslag in een bepaalde richting wordt gestuurd. Bij het handmatig tellen van de stemmen worden ook fouten gemaakt, maar die zijn meestal willekeurig verdeeld over het resultaat, waardoor de invloed gering is. Bij stemcomputers is de kans groter dat fouten één richting op gaan, al dan niet door manipulatie of programmeerfouten.
Printen
Toch is er voor dat bezwaar een eenvoudige oplossing: elektronisch stemmen, maar het stembiljet printen en scannen. Die tweetrapsmethode wordt bij ons sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2012 gebruikt in de meeste kieskantons waar er elektronisch wordt gestemd. Ook Nederland denkt eraan om vanaf 2018 die methode in te voeren.
Met een print kan een kiezer controleren op wie hij heeft gestemd. Hij steekt zijn stemkaart in de computer, duidt de partij en kandidaten van zijn keuze aan en die komen vervolgens uit de computer gerold in de vorm van een barcode en leesbare tekst. De kiezer plooit de print dubbel, komt uit het stemhokje en scant daarna zelf zijn print. Daardoor wordt zijn stem geregistreerd. Tot slot geeft hij de print en de stemkaart af. Bij eventuele fouten of vermoedens van fraude kunnen de prints later nog altijd manueel herteld worden. Bij steekproeven en tests in het verleden doken trouwens nooit grote problemen op.
"Stemmen is veilig"
De Overheidsdienst Binnenlandse Zaken verzekert dat het stemmen op die manier en dankzij de andere maatregelen veilig gebeurt. Stemmachines worden grondig getest, tot op de dag van de verkiezingen toe. Ze staan ook niet in verbinding met elkaar, zodat grootschalige fraude sowieso uitgesloten moet zijn. Specialisten van de partijen mogen bovendien op voorhand de broncode van de stemsoftware inkijken, na de verkiezingen kan dat voor elke burger.
Toch klinken er ook bij ons al langer stemmen om terug te keren naar het potlood en papier, voorlopig zonder resultaat. Zo waren er berichten dat kiezers bij de vorige verkiezingen te hard op het scherm duwden waardoor ze ongewild een stem voor een bepaalde kandidaat uitbrachten net na het scherm waar de partij geselecteerd moet worden. Onder anderen vicepremier Johan Vande Lanotte (sp.a) en staatssecretaris Hendrik Bogaert (CD&V) pleitten toen voor de terugkeer naar het papier.
Bovendien is elektronisch stemmen ook duur, tot drie keer duurder dan de traditionele methode. Het zou ook heel wat oudere kiezers afschrikken. In 2012 ontstonden in bepaalde kiesbureaus ook lange wachttijden door tijdelijke problemen met de computers.
Elektronisch in 151 Vlaamse gemeenten
Maar op 25 mei zal er toch, net zoals in 2012, elektronisch gestemd worden met papieren bewijs in 151 Vlaamse gemeenten. Ook in Sint-Gillis en Sint-Pieters-Woluwe is dat het geval. De zeventien andere Brusselse gemeenten stemmen elektronisch zonder papieren bewijs. Dat laatste geldt ook voor een aantal Waalse kantons. In de rest van het land wordt met potlood en papier gestemd.
Bekijk hier of op de kaart hieronder of er in uw gemeente elektronisch gestemd zal worden op 25 mei of niet. De groene gemeenten stemmen elektronisch met print, de gele elektronisch zonder print. In de andere Vlaamse gemeenten wordt nog met potlood en papier gestemd. Hier leest u hoe u geldig elektronisch stemt in 10 stappen.
