Wat Romney of Obama gaat betekenen voor ons klimaat

In deze eerste aflevering van onze reeks over waarom de Amerikaanse presidentsverkiezingen ook voor ons erg belangrijk zijn, staan we stil bij het energiebeleid van Barack Obama en de plannen die Mitt Romney daarmee heeft. De inzet is even simpel als enorm: gaan we toch proberen om de opwarming van onze aarde binnen de perken te houden, of laten we die gedachte los. De wetenschap is het erover eens dat als we de opwarming binnen de perken willen houden - stoppen gaat niet meer - er nu moet worden ingegrepen. Dus: hoe zien de heren Romney en Obama dat?

Amerika kan de klimaatproblematiek niet op zijn eentje oplossen, maar de VS zijn gedoemd om het voortouw te nemen in het klimaatdebat. Het is nog steeds het enige land ter wereld dat genoeg druk kan zetten opdat de rest van de wereld zou volgen. Het Amerikaans leger heeft een budget dat meer dan dubbel zo groot is als dat van de negen andere grootste militaire machten ter wereld samen. De VS zorgt voor 22 % van het globale bruto nationaal product, het dubbele van China. De Amerikaanse economie is nog altijd even groot als die van China, Japan en Duitsland samen. De helft van de top 100 van belangrijkste en meest waardevolle merken in de wereld bestaat uit Amerikaanse brands en in de top 10 staan zelfs 9 Amerikaanse bedrijven.

Maar ook indirect heeft Amerika wellicht meer slagkracht dan ooit. De VS staat met voorsprong op één staat als land waar andere burgers uit de wereld naar zouden willen migreren. Vorig jaar studeerden aan Amerikaanse universiteiten - 13 Amerikaanse uniefs staan in de top 20 van de beste ter wereld - 690.923 buitenlandse studenten, het overgrote deel toekomstige ingenieurs en business managers. De greep van de VS op het internationale televisielandschap is na een dipje in de jaren negentig de jongste tien jaar alleen maar sterker geworden. Hollywoodfilms brengen drie keer meer op in het buitenland dan tien jaar geleden. Er wordt meer naar Amerikaanse muziek geluisterd in de wereld dan ooit tevoren. Elke dag gaan er op onze planeet 2,8 nieuwe McDonald's-restaurants open om maar iets te zeggen. Kortom: als de Verenigde Staten resoluut de weg inslaan van duurzame energie, dan zal de rest van de wereld volgen. Uit economische overwegingen, maar ook onder culturele druk.

Drill, Mitt, drill
Eén van de sleutelmomenten in de speech waarmee Mitt Romney zijn nominatie als kandidaat voor het presidentschap accepteerde op de Republikeinse conventie in Tampa, was dit: "Obama beloofde om de planeet te gaan genezen, ik beloof om u en uw familie te helpen." Het was Romneys idee van een grappige one-liner, en het feit dat de kandidaat de verandering van ons klimaat, wellicht de grootste uitdaging waar de mensheid als samenleving ooit heeft voor gestaan, gebruikte om een grapje te maken, zegt veel over wat er ons te wachten staat als Romney verkozen wordt.

Het 'energy plan' dat Romney en de Republikeinen in hun programma hebben staan, komt hier op neer: door de vooruitgang in boortechnieken (ondermeer fracking) kunnen we nu gas en olie bereiken die voorheen buiten ons bereik lag. Als we daar helemaal voor gaan, dan zullen de VS opnieuw hun plaats kunnen claimen als 'energy superpower'. Het gevolg volgens de Republikeinen: lagere energieprijzen, drie miljoen nieuwe jobs en een jaarlijkse extra bijdrage van 500 miljard aan het bruto nationaal product, 1.000
miljard aan nieuwe belastingsinkomsten en last but not least, Amerika koopt zichzelf vrij van de afhankelijkheid van buitenlandse olie.

Het is de drill, baby, drill-filosofie die vier jaar geleden al door Sarah Palin werd gescandeerd. Het is volgens klimatologen en milieu-experts wellicht het zelfmoordbriefje van onze soort. Al was het maar omdat er nog meer fossiele brandstof zal worden gebruikt die de broeikasgassen zal doen toenemen en de opwarming gaat versnellen. Maar ook omdat de meeste van die gas en olie onder al dan niet beschermd natuurgebied of diep onder de oceaanbodem zit. Die nieuwe technieken zijn op z'n minst gezegd dubieus. De ramp met het BP-platform Deepwater Horizon in de Golf van Mexico ligt nog vers in het geheugen. En dan is er fracking.

Energy Indepence
Fracking of hydraulic fracturing (letterlijk: hydraulisch kraken) is een methode om schaliegas vrij te maken door millimetergrote scheurtjes te creëren in het brongesteente waar het gas in opgesloten zit. Dat gebeurt door water, zand en een kleine hoeveelheid chemicaliën onder hoge druk in de boorput te pompen. Het maakt mensen ziek, doet methaan (het schadelijkste broeikasgas) vrijkomen, het verontreinigt het grond- en drinkwater en het zou zelfs aardbevingen in de hand werken.

De rode draad in het energieplan van Mitt Romney is om tegen 2020 'energy independence' te bereiken, of, tegen dan zou de VS in z'n eigen energiebehoeften moeten kunnen voorzien. Amerika voert momenteel 45 procent van de olie dat het verbruikt in uit Arabische landen en het Venezuela van Chavez. Romney wil via de omstreden Keystone XL-pijplijn olie van de teervelden in Canada importeren. Hij wil ook onder meer voor de kust van Virginia en North- en South-Carolina beginnen boren naar olie, en uiteraard in de arctische regio.

"Death just comes more slowly and painfully"
Energie-expert Michael Levi zegt dat Romney droomt. Om te beginnen: de oliemarkt is een globale markt die gerund wordt door multinationals. Het idee dat die bedrijven voor de Keystone XL-pijplijn hebben bijvoorbeeld is om Canadese olie naar de raffinaderijen in New Orleans te pompen zodat die van daar geëxporteerd kan worden. De enige manier om Amerikaanse olie in de VS te houden, is door iets te doen wat de Republikeinen nooit zullen doen: het nationaliseren van de olie-industrie.

En de enige echte manier om 'energy independence' te verwezenlijken is door alternatieve energie te gaan gebruiken en de afhankelijkheid van olie af te bouwen, stelt Steve Kretzmann, executive director van Oil Change International.

Dan is er de kwestie van de miljoen extra jobs. Niemand weet waar dat cijfer vandaan komt. Het bouwen van de Keystone XL-pijplijn zou volgens Romney "meer dan een miljoen jobs creëren". TransCanada, het bedrijf dat de pijplijn gaat bouwen, schat dat ze daarvoor jaarlijks 6.500 nieuwe banen gaat creëren. Geen klein verschil.

Moesten de VS een koers varen die zich toelegt op duurzame energie (wind, water, zon), dan zou volgens een rapport van het Center for American Progress en de University of Massachusetts een investering van 150 miljard dollar 1,7 miljoen meer banen gecreëerd kunnen worden dan wanneer datzelfde bedrag in de uitbreiding van de ontginning van fossiele brandstoffen zou worden gepompt.

Romney heeft in zijn programma onder meer het afschaffen van een belastingsvoordeel voor windenergie zitten. Een maatregel die in bijvoorbeeld Iowa zorgde voor 7.000 nieuwe jobs de afgelopen jaren. Die staat haalt nu 20 procent van z'n electriciteit uit windmolens. Als het belastingsvoordeel wordt afgeschaft, dan kost dat in het hele land 37.000 jobs. Romney steunt wel de huidige richtlijn die zegt dat ongeveer 50 miljard liter bio ethanol moet worden geproduceerd. De biobrandstoffenwet is ondertussen rampzalig gebleken. Veertig procent van de totale maïsproductie gaat naar brandstof door die wet, ze heeft niks gedaan om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen, en ze heeft de prijzen van maïs op de voedselmarkt de hoogte ingejaagd.

Of zoals de gereputeerde commodities investor Jeremy Grantham het zegt: "De Amerikaanse ethanol-politiek is het morele equivalent geworden van het afknallen van arme boeren. Alleen: Death just comes more slowly and painfully."

Obama, olie & kolen
Romney maakt er tijdens zijn campagne een punt van om Obama af te schilderen als een 'anti-energy' president, een man die oorlog voert tegen de steenkool- en olie-industrie. Maar is dat zo? Wat als Obama nog vier jaar president is, zal dat veel verschil maken om global warming en halt toe te roepen?

Ja en nee. Een groene president kan je Obama nauwelijks noemen. Hij heeft meer offshore drilling toegestaan, is persoonlijk tussengekomen om een wet die strengere regels voor fracking voorstelde te kelderen, en heeft nog een pak 'groene' maatregelen tegengehouden. De uitleg daarvoor: de huidige economische situatie laat het jammer genoeg niet toe. Feit is dat onder Obama er weer meer olie naar boven gehaald is in de VS, iets wat niet meer gebeurde sinds de jaren zestig.

Obama heeft ook de erg verontreinigende steenkolenindustrie weinig in de weg gelegd. Een voorgestelde wet om 'mountaintop removal mining' te verbieden is er niet gekomen. Er zijn geen extra belastingen op kolen gekomen zoals beloofd. Het feit dat 124 koolmijnen gesloten zijn de jongste twee jaar in de VS en dat het percentage elektriciteit uit kool nu onder 40 procent is gezakt, heeft niks de maken met wat de Republikeinen 'Obama's War on Coal' noemen.

Niet alleen is er toenemende concurrentie van gascentrales en een beetje van duurzame energie, de realiteit is vooral dat na 150 jaar intensieve mijnbouw, het moeilijker en duurder wordt om nog kool uit de grond te halen. Dixit Sierra Club-advocaat Robert Ukeiley: "Alle goedkope, makkelijk te bereiken kolenvelden in central Appalachia zijn uitgeput. Da's een geologisch feit. There is no politician who can change that or scapegoat anybody."

Fout en fout. Want polls tonen aan dat de meeste Amerikanen zeggen dat Obama de voornaamste reden is dat het slecht gaat met de steenkoolindustrie, en diezelfde Obama heeft eind vorig jaar toelating gegeven om te beginnen met de ontginning van het Powder River Basin in Montana en Wyoming, één van 's werelds rijkste steenkoolvelden. Het gaat om honderden miljarden dollars aan steenkool. In Powder River Basin ligt 750 miljoen ton steenkool die erg makkelijk te ontginnen is. Dat is het equivalent van het openen van 300 op steenkool draaiende elektriciteitscentrales.

Terug naar het Plioceen
Een beetje moeilijk om mee te gaan dus in Obama's uitspraak onlangs: "I will be very clear in voicing my belief that we're going to have to take further steps to deal with climate change in a serious way." Obama torpedeerde ook een wet die ozon (en smog) aan banden zou leggen. Obama beloofde in 2008 vijf miljoen groene jobs te zullen creëren.

Het zijn er uiteindelijk 2,7 miljoen geworden, en daarbij moet wel opgemerkt dat groen nogal breed mag geïnterpreteerd worden. Buschauffeur of treinbestuurder is volgens Obama een groene job, want openbaar vervoer is groen. Tja. Dat 315.000 mensen aan de slag konden om de nationale parken te verfraaien en er wegen te repareren is leuk, maar het heeft zero impact in de strijd tegen global warming. Obama heeft er wel een wet doorgekregen die auto's in de toekomst verplicht zuiniger maakt; met veel moeite overigens en al bij al klinkt de maatregel spectaculairder dan hij is: tegen 2025 maximaal 4,4 liter per 100 kilometer, het is niet zo moeilijk en vooral, het gaat niet veel veranderen.

Wat vooral zorgen baart is deze uitspraak van Obama, in een interview met Rolling Stone: "I have the utmost respect for scientists. But it's important to understand that Canada is going to be moving forward with tar sands, regardless of what we do." Lees: ik sta machteloos, de Canadezen beslissen daar over.

Het brengt ons - jammer genoeg - naar de essentie van onze stelling dat het standpunt van één man in deze geglobaliseerde wereld ook ons leven, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan beïnvloedt. En nog geen klein beetje. James Hansen, hoofd van het NASA Goddard Institute for Space Studies in New York City en ook prof aan het Department of Earth and Environmental Sciences van Columbia University, heeft uitgerekend wat het exploiteren van die teerzanden betekent.

Een verdubbeling van CO² in onze atmosfeer, naar een niveau vergelijkbaar met het vroege Plioceen, 4,5 miljoen jaar geleden. In de tropen was het toen gemiddeld 4 graden warmer, aan de polen tien graden. In zo'n scenario verdwijnt al erg snel 50 procent van alle leven op aarde en stijgen de ocenanen met meer dan 15 meter.

Joseph E. Aldy, Obama's voormalige topadviseur inzake klimaat en energie, en nu werkzaam aan de John F. Kennedy School of Government van Harvard, gelooft echter dat het zo ver niet hoeft te komen. Hij is ervan overtuigd dat Obama, mits een tweede termijn, werk zal maken van zijn originele opzet, namelijk de VS op weg zetten om tegen 2035 80 procent van z'n energieverbruik duurzaam te maken. Volgens hem heeft Obama plannen klaar om tegen het einde van zijn tweede legislatuur het energieverbruik in de VS met 15 procent te verminderen, onder meer door strengere normen inzake isolatie van gebouwen. Volgens Aldy is dat realistisch omdat het compatibel is met economische groei en het creëren van nieuwe jobs.

Aldy redeneert zoals veel politieke waarnemers, namelijk dat Obama zijn pragmatische zelf is door climate change niet op de agenda van deze verkiezingen te plaatsen omdat het in een klimaat van werkloosheid en economische malaise hem stemmen en een mogelijke herverkiezing zou kosten. Maar in hoeverre klopt dat? Begaat Obama hier geen vergissing?

Het groene gevaar
De president werd de afgelopen dagen een eerste keer geconfronteerd met vragen over de opwarming van ons klimaat, en dat kwam uit onverwachte hoek. Sway Calloway, de DJ die onder meer Eminem voor het eerst op de radio draaide en nu een MTV-persoonlijkheid is, confronteerde er de president mee. Want, zo redeneerde hij, uit alle vragen die MTV-kijkers hadden ingestuurd voor de president stond global warming op twee. Candy Crowley van CNN, die het tweede presidentiële televisiedebat modereerde, gaf toe aan Slate dat er veel vragen waren van aanwezigen over de koers die de kandidaten willen varen inzake ons klimaat, maar dat die gecensureerd werden, omdat "beslist was dat de economie prioritair was".

Uit polls weten we dat 58 % van de stemgerechtigden eerder zouden kiezen voor een kandidaat die een duurzaam energiebeleid voor ogen heeft. Obama heeft een 13 % voorsprong op Romney als het gaat om energiebeleid. En er is nog iets anders. In de VS bestaat wel degelijk een groene partij, en die Green Party heeft zelfs een presidentskandidaat, Jill Stein. Ze staat op het stembiljet in 38 staten, en ze gaat wellicht lopen met 2 procent van de stemmen. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2008, maar belangrijker, dat is twee procent die Obama misschien wel eens heel hard nodig zou hebben om Romney te verslaan. Het zou niet de eerste keer zijn: Al Gore verspeelde wellicht het Witte Huis in 2000 door de stemmen die naar Ralph Nader, toen kandidaat van de groenen, gingen. Daarmee werd de strijd tegen de opwarming meteen tien jaar stilgelegd. Staat ons dat opnieuw te wachten?


MORGEN: Waarom het buitenlandbeleid van Obama of Romney ook voor ons belangrijk is