Wat u moet weten over de Europese Verkiezingen

Verkiezingen in 28 landen, eurosceptische partijen die historische overwinningen behalen, lijstverbindingen die essentieel blijken, 'politieke aardbevingen' in Frankrijk en Groot-Brittannië; het kan de kiezer duizelen na een verkiezingszondag. Nu de rook wat lijkt op te trekken: wat u moet weten over de Europese Verkiezingen.

Wat verandert er in Europa?
Na vier dagen van verkiezingen, tienduizenden stemhokjes en honderden miljoenen stemmen blijkt er wel degelijk iets veranderd in het Europees parlement, maar van een aardverschuiving is nu ook weer geen sprake. De Europese Volkspartij (EVP, met CD&V in de gelederen) verliest weliswaar (van 274 naar 211 zetels), maar blijft de grootste. De Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten (met de sp.a) verliest 3 zetels, maar blijft de nummer twee, de Alliantie van Liberalen en Democraten (met Open VLD) verliest ook licht, maar blijft nummer drie.

Toch is er wel degelijk iets veranderd: de rabiate anti-EU partijen als PVV, Lega Nord, Front National, FPÖ krijgen circa 120 zetels, tegen 61 nu. Als de gematigde anti-Europese partijen worden meegeteld stijgt het anti-EU smaldeel tot 215 zetels (30 procent van het totaal) waar ze er 156 (20 procent) hadden.

Het is echter de vraag of hun grotere aantal zetels resulteert in meer macht, schrijft EU-correspondent Marc Peeperkorn vandaag in de Nederlandse krant De Volkskrant. "Dat hangt af van de vaardigheid en politieke wil bij de rabiate anti-EU-partijen om een fractie in het Europees Parlement te vormen, nodig om invloed uit te oefenen. De ervaring leert dat vooral in dit soort partijen de ego's nog iets groter zijn dan de verkiezingswinst."

Eén coalitie mogelijk
De veranderingen in het Europees Parlement mogen dan niet heel groot zijn, gevolgen zijn er wel degelijk. Zo is er nu praktisch maar één coalitie mogelijk: de grote coalitie van christen- en sociaal-democraten. Alleen zij hebben bij elkaar voldoende stemmen (211 respectievelijk 193) om wetten goed te keuren. Waar in het oude parlement zowel over rechts als links meerderheden aanwezig waren - met de liberalen in beide opties - is dat de komende vijf jaar alleen met veel kunst- en vliegwerk haalbaar. Daarmee is de rol van de liberalen als onmisbare spil en favoriete partner uitgespeeld.

Juncker claimt overwinning
Met tamtam en bombarie lanceerde het Europees Parlement deze keer zelf de kandidaten voor het voorzitterschap van de Europese Commissie. Zo hoopten de partijen de regeringsleiders voor een voldongen feit te stellen: de grootste fractie in het parlement zou de voorzitter leveren. Na de uitslag van gisteren zou dat dus Jean-Claude Juncker worden, voormalig premier van Luxemburg en voormalig voorzitter van de eurogroep. Hij claimde de overwinning vast op Twitter.

Of hij het ook wordt, is allerminst zeker. Dat het parlement komende dagen eendrachtig Juncker naar voren duwt, staat al niet vast. Ook in de eigen EVP is niet iedereen overtuigd van zijn kandidatuur. De Hongaarse premier Viktor Orban bijvoorbeeld is ertegen Juncker de nieuwe voorzitter wordt. En dan moeten de regeringsleiders, die niet gecharmeerd zijn van de machtsgreep van het Europees Parlement, het ook nog in hem zien zitten. Het zou zomaar kunnen dat die met een eigen kandidaat uit de hoge hoed komen, waarna een gevecht met het Europees parlement volgt.

Front National wint
Op nationaal niveau zijn deze Europese verkiezingen in sommige landen wel degelijk aan te merken als historisch. Zo werd in Frankrijk het Front National van Marine le Pen met afstand de grootste partij. De socialisten van president Hollande leden opnieuw een grote nederlaag, met ruim 14 procent van de stemmen. Vanochtend is er crisisoverleg op het Elysée.

Volgens Marine Le Pen kan het sociale model van Frankrijk in stand worden gehouden, als Frankrijk zich maar bevrijdt van het Brusselse juk. "Ik proef in deze uitslag het enorme verlangen van het Franse volk naar vrijheid. Frankrijk wil zijn lot weer in eigen hand nemen en niet meer luisteren naar Brusselse commissarissen die niet gekozen zijn', aldus Le Pen in een eerste reactie.

Door de winst van het FN komt het impopulaire beleid van president Hollande en premier Valls verder onder druk komen te staan. Valls verscheen gisteravond in een donker pak voor de Franse televisie: "Dit is een aardschok, een zeer ernstig moment voor Frankrijk en voor Europa."

UKIP wint ook
Ook in Groot-Brittannië een uitslag die als een schok kan worden ervaren. Nigel Farage's UKIP, de UK Independence Party, ging er bijna met eenderde van de stemmen aan de haal. Farage ziet zichzelf als de vos in het kippenhok van het Britse parlement en haalde vooral stemmen weg bij de conservatieven. Maar ook in regio's die voorheen zwaar door het rood van Labour werden gedomineerd kreeg UKIP gisteren een stevige voet aan de grond.

In vrijwel alle regio's eindigde de partij van Nigel Farage, die het land uit de Europese Unie wil halen, op de eerste plek.De 50-jarige Farage sprak over een politieke aardbeving. "In de geschiedenis van de Britse politiek is het nooit gebeurd dat een relatief nieuwe partij een nationale verkiezing wint."

De overwinning van de UKIP past bij het groeiende nationalisme, zowel uit de rechter- als uit de linkerhoek, op de Britse eilanden. In Schotland bleef de SNP van Alex Salmond op de eerste plek en in Ierland boekte het linkse Sinn Fein een grote overwinning bij de Europese verkiezingen.

Satirische partij redt het ook
Er is nog een zetel die wat wenkbrauwen zal doen fronsen. De Duitse satirische partij 'Die Partei' heeft - met dank aan het afschaffen van de Duitse kiesdrempel - een zetel behaald. Partijleider Martin Sonneborn heeft al bekendgemaakt wat hij met de zetel wil doen: hem laten rouleren tussen partijleden. Elke maand een ander parlementslid, die dan allemaal recht hebben op zes maanden wachtgeld. "We melken de EU uit zoals een kleine Zuid-Europese staat dat doet."

Andere punten uit het partijprogramma van Die Partei: een muur om Zwitserland, afschaffing van de zomertijd, en persoonlijk bezit wordt gesteld op een maximum van 1 miljoen euro. 'De rest wordt verdeeld.'