"Wie bij VN meer zeggenschap wil, moet meer betalen"

Terwijl veel staatshoofden en regeringsleiders deze week in New York aanwezig zijn, zal de kwestie slechts in de marge besproken worden, maar de discussie over de nationale bijdragen aan de Verenigde Naties belooft voor een hete herfst te zorgen in diplomatieke middens. Vooral omdat die gesprekken gekoppeld zullen worden aan de al lang voorgestelde hervorming van de VN. "Als de opkomende landen meer te zeggen willen hebben, zullen ze meer geld op tafel moeten leggen", zegt minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders.

België betaalt 1,075% van de verschillende budgetten van de VN en is daarmee de vijftiende grootste contributeur van de 193 lidstaten. Nieuwe barema's zorgen ervoor dat het Belgische aandeel vanaf 2013 naar 0,998% zakt en verschillende opkomende economieën hun bijdrage sterk zien stijgen. Maar over de financiële bijdragen zal de komende maanden nog stevig gebakkeleid worden.

Ons land en een heleboel andere Westerse landen vinden dat de VN het gerust met wat minder geld kan doen. De Verenigde Naties moet moderner en vooral efficiënter worden, heet het. De VN-bureaucratie wordt als te traag, te log en te duur beschouwd. "Wist je dat het bij de VN tien maanden duurt om iemand aan te werven?", vraagt een diplomaat retorisch.

G77 ligt dwars
Een groep van 77 ontwikkelings- en opkomende landen - de 'G77' - en China liggen echter dwars. Zij blijven nieuwe mandaten voor de VN goedkeuren en zien in de verschillende posten die ze bezetten een bron van inkomsten. Ze vragen daarom dat de budgetten vergroot worden in plaats van verkleind. "Maar wij stellen vast dat de landen uit het Zuiden niet altijd bekwame mensen aanstellen. Het gaat al snel om de nicht van de president die een functie krijgt", zucht een Westerse diplomaat. "Het geld voor het arme Zuiden gaat de facto naar de rijke toplaag van die landen."

De situatie maakt dat de druk op de begroting onhoudbaar geworden is. VN-secretaris-generaal Ban Ki-Moon heeft de toestand aangegrepen om een hervormingsplan voor te stellen dat zijn organisatie efficiënter moet maken. Dat ligt in de lijn van wat het Westen wil, maar de ontwikkelings- en de BRIC-landen hanteren volgens hun critici "een uitgesproken conservatieve visie".

Kritiek op VN-werking
Minister van Buitenlandse Zaken Didier Reynders stelt zich openlijk vragen bij de werking van de VN. "Als je de zetel van de MONUSCO-missie in het Congolese Bukavu bezoekt, waan je je in New York. Is dat wel nodig?" Bovendien leveren de vredestroepen, de door het Zuiden aangeleverd worden, vaak allesbehalve onberispelijk werk.

Om hun belangen te vrijwaren, willen opkomende landen als Brazilië, Rusland en China meer zeggenschap in de verschillende organen van de VN. Maar om dat te bekomen, zullen ze hun bijdrage moeten optrekken, vindt Reynders. Aan de twee debatten wordt onvermijdelijk ook de hervorming van de Veiligheidsraad gekoppeld, waar Rusland en China over een vetorecht beschikken. "Zo zie je dat de onderhandelingen die deze herfst gevoerd worden eigenlijk een spiegel van de wereld zijn", vat een diplomaat samen.

Toespraak Ban Ki-moon
Minister Reynders heeft wel tevreden gereageerd op de toespraak Ban Ki-Moon op de Algemene Vergadering van de VN in New York. "Het valt niet te minimaliseren dat hij de dreiging van een oorlog rond het nucleair programma van Iran ter sprake bracht", aldus de minister.

Reynders woonde samen met premier Di Rupo en minister van Ontwikkelingssamenwerking Magnette de opening van de debatten bij. "Ban Ki-Moon leverde een goede toespraak af. Hij gaf blijk van veel ambitie", analyseerde Reynders achteraf. De minister is zeer te spreken over het feit dat de secretaris-generaal de Veiligheidsraad opriep zijn verantwoordelijkheid te nemen wat betreft Syrië. Ook de oproep aan Iran om de dialoog over zijn kernprogramma aan te gaan en aan Israël om zijn koelbloedigheid te bewaren, kan op Reynders' goedkeuring rekenen.

Obama opvallend positief
De toespraak van Barack Obama vond Reynders dan weer "opmerkelijk, zowel naar vorm als naar inhoud". Reynders hoorde de Amerikaanse president zeggen dat het ontoelaatbaar is dat een film als 'Innocence of Muslims' tot dodelijk geweld leidt, maar tegelijk een oproep lanceren om de vrijheid van meningsuiting te respecteren. "De boodschap van Obama was optimistisch en realistisch, en dat terwijl de situatie niet rooskleurig is."

Minister Reynders is opgetogen dat Obama openlijk de kaart blijft trekken van multilaterale oplossingen voor de verschillende problemen die hij ter sprake bracht.