Wie was 'bankier van de onderwereld' Willem Endstra?

Het duurde ruim zeven jaar, maar vandaag zijn er dan toch verdachten aangehouden van de moord op de Amsterdamse vastgoedmagnaat Willem Endstra. Dat betekent natuurlijk nog (lang) niet dat daarmee de moord is opgelost, maar een begin is het mogelijk wel. En reden voor de Volkskrant om eens terug te blikken: wie was Willem Endstra?

Willem Endstra, zoon van een groothandelaar in spoorwegwagons, was in Amsterdam al zo'n 25 jaar een bekende én omstreden handelaar in vastgoed toen hij werd vermoord in 2004. Maar wel deed hij zaken met de Nederlandse overheid.

"Bankier van de onderwereld"
Eindelijk was Willem Endstra verlost van de kwalificatie bankier van de onderwereld. Tenminste, zo zag Endstra de uitspraak van de Amsterdamse rechtbank, die in mei 2004 concludeerde dat veertien jaar onderzoek geen enkel bewijs had opgeleverd voor het witwassen van crimineel geld.

Endstra hoopte dat met dit vonnis een einde zou komen aan alle speculaties over zijn vermeende banden met de georganiseerde misdaad. Toch leek het erop dat hij het zoveelste slachtoffer is van een vete in de Amsterdamse onderwereld. Een wereld die, volgens Endstra's verklaring, niet de zijne was.

Begin jaren negentig
De eerste verhalen over zijn contacten met de onderwereld stammen uit het begin van de jaren negentig. Hij zou geld hebben belegd voor een xtc-bende. Hoewel hij een schikking trof met het Openbaar Ministerie was het beeld van de bankier van de onderwereld gevestigd. Er volgden verhalen over beleggingen voor de Hells Angels, over faillissementfraude met een vastgoedfonds, over banden met voormalig Heineken-ontvoerder Willem Holleeder. en zijn betrokkenheid bij de zogeheten Bouwfondsaffaire.

Uit de dossiers bleek keer op keer dat Endstra een rol speelt, maar keer op keer bleek ook dat het bijzonder moeilijk is om de vastgoedmagnaat vast te pinnen op het plegen van strafbare feiten. Justitie heeft niet voor niets veertien jaar onderzoek gedaan. Als Endstra al de bankier van de onderwereld was, dan was hij in ieder geval slim genoeg om alle bewijsbare banden te vermijden.

Openheid
Ondanks het aura van misdaadbankier deed Endstra zijn zaken in alle openheid. Zo kocht hij zich eind jaren negentig in bij de Kennermerstrand NV, een exploitatiemaatschappij van de gemeente Velsen. Endstra was, zo blijkt uit gegevens van de Kamer van Koophandel, sinds begin 2000 commissaris van deze vennootschap die als doelstelling heeft het 'exploiteren van rechten op een door de staat der Nederlanden in erfpacht uit te geven terrein'.

De ironie wil dat Endstra aan de ene kant jarenlang strafrechtelijk werd onderzocht door de Nederlandse overheid terwijl hij aan de andere kant gewoon zaken deed met die overheid en eigenaar was van een maatschappij die een terrein van de Nederlandse staat exploiteerde.

Zakelijk
Het beeld van Endstra als bankier van de onderwereld spoort slecht met het optreden van Endstra in IJmuiden. Zijn werkwijze wordt omschreven als correct en zakelijk. 'Geen dwingeland die zijn wil probeert op te leggen. Hij kwam altijd heel ontspannen over.' Er was, zegt een vertegenwoordiger van de gemeente, ook weinig te merken van extra veiligheidsmaatregelen. 'We vergaderden op het gemeentehuis in Velsen, gewoon zonder poespas.'

Ook in de financiële wereld bleef Endstra kind aan huis. Hij deed, volgens zijn zakenpartner Klaas Hummel, zaken met alle grote financiële instellingen. 'Vraag maar aan de FGH-bank, Deutsche Bank, Bouwfonds, Fortis, Rabobank', aldus Hummel eind 2002 in zakenblad FEM.

Uit het onderzoek naar de zogeheten Bouwfondsaffaire is gebleken dat Endstra een kredietfaciliteit van honderden miljoenen euro's had bij dit dochterbedrijf van ABN Amro. Hoe het kan dat gerenommeerde instellingen zaken doen met een figuur als Endstra?

Niet ongebruikelijk
In de wereld van het vastgoed doet iedereen met iedereen zaken als de prijs maar goed is, zo wil de regel. Bronnen in de vastgoedbranche bevestigen dat. 'De Bouwfondsaffaire draait om de overname van een aantal probleempanden door Endstra en een zakenpartner. Endstra heeft voor Bouwfonds dus een probleempje opgelost. Daar stond dan blijkbaar tegenover dat Bouwfonds er wel de financiering bij moest leveren. Niet ongebruikelijk in die wereld.'

Foto van Endstra en Holleeder op bankje
Maar ondanks het wilde imago kent ook de vastgoedsector grenzen. De foto van Endstra op een bankje met Heineken-ontvoerder Willem Holleeder die Quote anderhalf jaar terug publiceerde, was volgens insiders het keerpunt (voor Endstra). De foto bevestigde niet alleen het verhaal dat drugscrimineel John Mieremet (die later werd geliquideerd) in De Telegraaf vertelde over Endstra als bankier van de onderwereld en Willem H. als diens bewaker, het maakte die relatie ook zichtbaar.

Gevolgen
De gevolgen voor Endstra waren groot. Zo besloot zakenpartner Klaas Hummel eind 2002 zijn belangen met Endstra te ontvlechten. Hummel was niet de enige. 'Iedereen heeft zaken gedaan met Endstra. Echt iedereen', aldus een vooraanstaand figuur uit de vastgoedwereld. 'Maar de publicatie van de foto was de scheidslijn. Daarna deinsden veel mensen terug.'

Willem Endstra werd 51 jaar oud, toen hij werd doodgeschoten in Amsterdam. Nooit zijn er verdachten gearresteerd voor de moord, tot vandaag.

Moord
Wat wel eerder bekend werd: Endstra zou met de Hells Angels een moordcomplot hebben beraamd op Willem Holleeder. Hij zou zijn vermoord omdat dat uitlekte, maar dat is nooit bewezen. Holleeder zou op zijn beurt Endstra weer hebben afgeperst. In 2006 werden via Het Parool opnamen bekend met 'achterbankgesprekken' tussen Endstra en leden van de Criminele Inlichtingen Eenheid van de politie. Endstra zei in die gesprekken dat Holleeder verantwoordelijk is voor zeker 25 liquidaties. (vk/mvdb)