Zo ontpopte Joseph Kony zich tot beul
In Palaro, Noord-Oeganda, kijken ze niet op van belangstelling. Dit is immers de geboorteplaats van Joseph Kony, die met zijn Leger van de Heer zijn eigen volk terroriseerde. Kony is sinds enkele weken weer 'hot news' dankzij een grote internetcampagne die zijn wandaden aan de kaak stelt.
'Weet je dat Joseph Kony hier een week of twee geleden nog is geweest? Gewoon, in zijn eigen geboorteplaats, voor een bijeenkomst met de dorpsoudsten. Zo doet-ie dat; hij sluipt naar binnen. En niemand hier die er de buitenwacht iets over zal zeggen. Daar zijn we heel sterk in. We kennen een cultuur van geheimhouding.'
Okay dan - het is enkel een gerucht. Billy Oketch (29) hoorde het ergens van mensen uit zijn buurt. En nee, het zal ook wel niet waar zijn. Maar toch, nu we de plek naderen waar de rebel en moordenaar Kony het levenslicht zag, neemt de opwinding van Oketch bezit. Hij komt tenslotte uit dezelfde omgeving. Het verhaal van Kony is ook een beetje zijn verhaal.
We rijden over de roodbruine wegen in het noorden van Oeganda. Dit is het schaars bewoonde niets. Weinig mensen, op enkele waterdragende vrouwen, van niets naar nergens rennende kinderen, en wat dronken kerels na. In de groene velden, tussen de magere boompjes en een enkele palm, is de schroeiende hitte voelbaar van vlammen, van akkers die worden afgefakkeld.
Killing fields
Maar er wonen in elk geval weer mensen. Een jaar of zes geleden nog maar waren dit de killing fields voor Joseph Kony en zijn Verzetsleger van de Heer (LRA). Hier was het Acholi-volk, waar Kony zelf vandaan komt, het slachtoffer van de ontvoeringen van kinderen, en het uitmoorden en platbranden van hele nederzettingen. Bijna twee miljoen mensen raakten door het LRA in eigen land ontheemd.
De restanten van hun 'IDP'-kampen zijn langs de weg naar het geboortedorp van Kony ook te zien. Hier woonden jarenlang de mensen die hun zonen als kindsoldaten ontvoerd hadden zien worden en die wisten dat hun dochters als seksslavinnen voor de manschappen van het 'christelijke' Leger van de Heer moesten dienen. Onschuldige levens werden hier verwoest, ook de levens van hen die nog net in leven wisten te blijven.
Rebellenclub
Hoe kwam Kony, een mogelijk in 1961 in het dorp Palaro geboren man, iemand die ooit misdienaar zou zijn geweest in de katholieke kerk, en van wie zijn dorpsgenoten zich herinneren dat hij graag en niet onaardig danste - hoe kwam die Joseph Kony ertoe een rebellenclub te gaan leiden, zich in te zetten voor 'de naleving van de Tien Geboden', maar in plaats van een heilsboodschap te brengen juist zijn volksgenoten wist te terroriseren?
'De Acholi hebben zich in Oeganda altijd achtergesteld gevoeld', zegt Billy Oketch. 'Eerst hadden we hier rebellenleidster Alice Lakwena, de vrouw van het heilige water (waardoor haar strijders ongevoelig zouden zijn voor kogels -red.). Zij werd verdreven. Toen stond er een knaap op, Joseph Kony, die eerst alleen maar een kapmes en een granaat uit zijn handen liet vallen. Toen wisten we: er is een nieuwe leider opgestaan.'
Dat de Acholi zich terecht achtergesteld voelden, daarover is inmiddels vrijwel iedereen het wel eens. Ook voor de huidige president, Yoweri Museveni, die meer dan een kwart eeuw geleden een dictator verdreef en daarna langzaam maar zeker zelf is afgegleden naar corrupte alleenheerschappij, golden lange tijd de Noorderlingen als de natuurlijke vijand. Voor hun verdediging was dus iemand nodig. De laagopgeleide Kony stapte in een gat.
Beul in Afrika
Het verhaal van Kony, de man die begon als verlosser, al is het een zelfverklaarde, en die eindigde als een beul in Afrika, is even schimmig als occult. Alsof alleen Acholi op het platteland van Noord-Oeganda het enigszins kunnen begrijpen. Tegelijkertijd is hij, dankzij een internetvideo van jonge Amerikanen vele duizenden kilometers verderop, een virtuele wereldster geworden. Alleen in zijn eigen omgeving heeft nog niemand de film gezien: de meeste gehuchten in Noord-Oeganda hebben geen elektriciteit.
'Om hem als leider te eren', gaat Oketch verder, 'werden tal van dieren geslacht. Kippen, geiten, koeien - alleen varkens niet. Zowel mannelijke als vrouwelijke dieren. Alle vlees werd in twee grote kookpotten gestopt. Het voedsel dat zo werd bereid, werd uitgelepeld en als een teken van het kruis op zijn voorhoofd gesmeerd. Het teken van de leider.'
