Hoera, ontslagen! Hoe je werk verliezen net positief kan zijn

Daar sta je dan: C4 in de hand, zelfvertrouwen aan de grond. Ontslagen. Aan de deur gezet. Afgedankt. Het einde van de wereld? Niet voor Rilla Lysens, schrijfster van het boek 'Hoera, ontslag!'. Ze is carrièrecoach, maar ook ervaringsdeskundige. Toen het bedrijf waar ze al zes jaar als HR-verantwoordelijke werkte de deuren sloot, moest ze namelijk niet alleen al haar collega's ontslaan, maar ook zichzelf. "Natuurlijk is dat 'dikke shit'. Maar het is ook het beste dat me is overkomen."

Toen muntjesproducent Frisk een jaar geleden de boeken toe deed, verloren 38 mensen hun baan, Rilla Lysens bleef als laatste. "Als HR-verantwoordelijke zat ik op de eerste rij. Ik heb iedereen doen vertrekken." Of ze meteen stond te springen toen het woord ontslag viel, zoals de titel van haar boek doet vermoeden? "Natuurlijk niet. Ontslagen worden is 'dikke shit'. Je voelt je aan de kant gezet. Je bent verdrietig, kwaad. Je voelt je zelfs een beetje verraden. Maar ontslag kan ook een cadeau zijn. Een moment van hoop, een nieuw begin. Je moet het alleen dúrven."

"Vloeken op je baas? Prima. Een potje huilen? Doe maar"

En er de tijd voor nemen, dat kan ze niet genoeg benadrukken. "De verleiding is groot om zo snel mogelijk een nieuwe job te zoeken. Dat is er ook zo ingehamerd door de maatschappij. 'Ontslagen? Niet flauw doen. Kop op en opnieuw aan de slag.' Maar zo werkt het niet. Je zelfbeeld heeft immers een serieuze knauw gehad. Vaak word je overmannen door een gevoel van mislukking, van schaamte. Gun jezelf die emoties. Zin om te vloeken op je baas? Prima. Een potje huilen? Doe maar. Die emoties moeten érgens naartoe, en opkroppen heeft geen zin." De manier om dan wel uit die vicieuze cirkel te raken? "Simpel: blijven ademen en mild zijn voor jezelf. Het hoort er nu eenmaal bij en is een heel persoonlijk proces. Ga jezelf dus niet vergelijken met je collega, vriend of kennis die 'beter kan omgaan met zijn of haar ontslag."

Paniek is trouwens doodnormaal, weet Lysens. "Veel mensen hebben nu eenmaal de neiging tot systematisch rampdenken. Je hebt een gezin te onderhouden, een lening af te betalen, die angst werkt vaak verlammend. Bovendien hebben we ook nog eens angst voor de verwachtingen van anderen. Hoe gaat onze omgeving reageren? Ik krijg in mijn praktijk zelfs mensen van 40 jaar over de vloer die zich zorgen maken om wat hun ouders zullen zeggen. Ik raad dan aan een rampschaal te maken, om dingen in perspectief te plaatsen. Op een schaal van 0 tot 10: wat is het allerergste dat kan gebeuren? De meesten denken dan meteen aan hun partner verliezen, een kind dat overlijdt, iemand uit hun vriendenkring die zwaar ziek wordt, ... Dan valt een ontslag meestal nog wel mee."

We moeten niet allemaal juf of brandweerman zijn

"Eens dat je die verandering hebt geaccepteerd, kan je beginnen nadenken over de volgende stap. Wat wil je nu eigenlijk? "Het probleem daarbij is dat we het gevoel hebben dat we 'een grote droom' of 'een passie' moeten hebben. We gaan gebukt onder een soort van ideaalbeeld: 'als ik x of y doe, dán ben ik gelukkig.' Maar in 90 procent van de gevallen is dat niet hoe het werkt. Wel, screw finding your passion. We moeten niet allemaal juf of brandweerman zijn. Het is hoog tijd dat we dat idee van die ene grote roeping loslaten. Mensen met een duidelijk levensdoel bestaan, maar ze zijn zeldzaam. De kans is veel groter dat er verschillende opties zijn waarin jij je perfect gelukkig kan worden. In mijn coachingpraktijk praat ik dan ook veel liever over de 80/20-regel. De ideale job is een job waarin je 80 procent van de tijd doet wat je graag doet. De overige 20 moet je er gewoon bij nemen, geen enkele job is immers altijd helemaal fantastisch."

Altijd bestaat trouwens niet meer. "De tijd dat je een job vond en daar bleef tot je pensioen is al lang voorbij. Ten eerste omdat er weinig werkzekerheid is, maar ten tweede omdat het geloof in vaste banen stilaan verdwenen is. Je wordt niet meer automatisch slager omdat je ouders een slagerij hadden. En het is niet omdat je nu psycholoog bent dat je geen bakker mag worden. Van jongs af aan krijgen we te horen dat we ons moeten concentreren op één ding.: 'je kan geen kapsalon én een verkleedwinkel openen én dierenverzorger zijn.' We fronsen al snel de wenkbrauwen als mensen veel van werk of hobby veranderen. Terwijl dat helemaal niet zo abnormaal is. Het is niet zo dat er voor iedereen maar één juist pad is. Zet een stapje terug, denk na over wie je bent, waar je plezier uit haalt en wat je energie geeft. En probeer op basis daarvan een keuze te maken."

Hoera, ontslag?

En precies die adempauze, de tijd die je krijgt om na te denken over wat je gelukkig maakt en waar je nu naartoe wilt, vormen de 'hoera' in ontslag. "In feite word je gedwongen om uit je comfortzone te treden en aan zelfreflectie te doen. Je wordt voor een voldongen feit gesteld: je moét van werk veranderen. Maar langs de andere kant word je ook wakker geschud. Het is een opportuniteit om te groeien als persoon en stil te staan bij wat jouw waarden zijn in het leven. Misschien is het zelfs een opstapje om iets totaal nieuws te proberen."

Haar eigen ontslag was achteraf gezien een geschenk, vertelt Lysens. "Het heeft mijn persoonlijke proces van reflectie versneld en gemaakt dat ik stappen sneller heb gezet dan ik anders gedurfd zou hebben. Datzelfde zie ik trouwens ook bij mijn ex-collega's. Als ik hen nu tegenkom, hoor ik het meer dan eens: 'Ik had eigenlijk veel eerder moeten opstappen'."

Ove Rilla Lysens

Rilla Lysens is Coach & Trainer. Met haar bedrijf Bloom Coaching & Development begeleidt ze mensen en organisaties die op zoek zijn naar meer mentale fitheid. Samen met Make me Fly! helpt ze werknemers en bedrijven leven en werk in te richten volgens waarden en talenten, om zo meer 'goesting' te brengen in het (werk)leven.