Benedict Cumberbatch: "Ik voel me vaak een outsider"
Acteur Benedict Cumberbatch is dit jaar één van de grote kanshebbers voor de Oscar voor beste acteur. Hij speelt in het drama The Imitation Game - dat vandaag in première gaat - het wiskundige genie dat in de Tweede Wereldoorlog de Duitse Enigma-code kraakte en zo terloops de pc uitvond. Zeven vragen aan de acteur.
Het verhaal van Alan Turing had geen scenarist kunnen verzinnen. Geloofde je het script toen je het las?
"Ik had wel van hem gehoord. Maar alleen in grote lijnen: in de details zaten heel veel verrassingen voor me. Het was een ontzettend slimme, grappige en aardige man. Maar hij is op een gruwelijke manier aan zijn einde gekomen. De Britse regering heeft hem na de oorlog als vuil behandeld omdat hij homo was. Hij is chemisch gecastreerd en pleegde daarna zelfmoord. Hij werd genegeerd in de geschiedenisboeken, en dat terwijl hij nu eigenlijk op de cover zou moeten staan en zijn eigen bankbiljet zou moeten hebben. Ik hoop dat de film bijdraagt aan het besef dat hij een held was."
Is hij nooit voor zichzelf opgekomen?
"Nee. De wetenschappers die de Enigma-code hadden gekraakt kregen allemaal zwijgplicht. Bovendien was Turing een heel bescheiden mens. Hij had geen enkele behoefte om zichzelf bij wie dan ook in de kijker te spelen bij wijze van zelfpromotie. Zelfs niet toen hij werd gedwongen tot die chemische castratie. Hij vroeg geen clementie, hij schreef niemand van de overheidsbazen die hij kende."
Heb je getwijfeld om ja te zeggen tegen een homo-rol?
"Nee, absoluut niet. En ik kan acteurs ook niet zo goed begrijpen als die dat wel zouden doen. Wellicht dat ik wat zou twijfelen als er heel expliciete seks in zat, maar dat geldt net zo goed voor heterorollen. Turing leefde in een tijd waarin paranoia, angst en argwaan de boventoon voerden. Daar is hij het slachtoffer van geworden."
Turing was een eigenaardige man, heel erg op zichzelf. Is het lastig om het publiek mee te laten leven met zo'n buitenbeentje?
"Ik denk het niet: we voelen ons allemaal wel eens een outsider, ik ook. Als je de jongste in een groep bent, of de dikste. Of omdat je te laat komt, of omdat je je anders hebt gekleed dan anderen. Iedereen heeft wel eigenschappen waardoor we onszelf een vreemde eend in de bijt voelen. Iedereen heeft wel een raar bijgeloof, zoals het vermijden van een ladder of het wegblazen van een wimper en dan een wens doen. Of het extra controleren of een deur wel op slot zit, terwijl je wéét dat je dat net al gedaan hebt. Dat helpt ons ook om vat te krijgen op de chaos van het leven, dat maakt ons niet meteen gek."
Is The Imitation Game een pleidooi om anders te durven zijn dan de rest?
"Absoluut. Ik krijg naar aanleiding van de film ook veel de vraag wat Turing nou precies mankeerde: was hij een autist? Had hij Asperger? Maar niets van dat alles. Het was gewoon een erg gevoelige man die in één van de wreedste perioden van de moderne geschiedenis zijn nek boven het maaiveld durfde uit te steken.
Turing heeft een rotjeugd gehad: hij is geboren als wees en groeide op in een tijd waarin het schoolsysteem geen boodschap had aan buitenbeentjes. Daardoor keerde hij zich steeds meer in zichzelf in plaats van contact te zoeken met andere mensen. Net het feit dat hij zo gevoelig en intuïtief was, maakte dat hij inzichten had die andere mensen niet hadden. Zijn werk aan de Enigma-code heeft naar schatting 12 miljoen mensen het leven gered."
Je succes is de afgelopen twee jaar heel snel gekomen. Hoe houd je je staande in die storm van aandacht?
"Ik acteer al vijftien jaar. En je hebt gelijk, pas de afgelopen twee jaar kent iedereen mijn naam en word ik heel veel gevraagd. Maar de jaren daarvoor heb ik het fundament van mijn succes gelegd. Ik weet hoe het voelt om niet de ster op een set te zijn, maar iemand die onderaan de hiërarchie bungelt. Bovendien heb ik, ook in dit wereldje, een groep van trouwe vrienden opgebouwd die mij helpen met mijn beide benen op de grond te blijven staan. Dat heb je wel nodig als iedereen aan je begint te trekken."
Je bent redelijk gesloten over je privéleven. Is dat lastiger geworden de afgelopen jaren?
"Ik heb er zelf niet eens zo'n moeite mee als het publiek alles van mij weet. Maar dat geldt niet voor de mensen om mij heen: die hebben er niet voor gekozen om in de schijnwerpers te staan. Dus die bescherm ik heel bewust. Het is lastiger geworden om dat te doen. Maar ik heb nog steeds geen grote hekken om mijn huis heen staan. En ik neem ook nog gewoon de metro. Ik rij liever op de motor, maar dat is in het centrum van Londen niet heel handig."
