Grond- en pandendecreet in strijd met Europees recht
Het vier jaar oude Vlaams decreet over het grond- en pandenbeleid is in strijd met het Europees recht. Dat heeft het Europees Hof van Justitie geoordeeld. Volgens het Hof worden de fundamentele vrijheden beperkt door de voorwaarde dat de kandidaat-koper van een onroerend goed over een "voldoende band" met de gemeente moet beschikken.
Het Vlaams grond- en pandendecreet uit 2009 stelt onder meer dat kandidaat-kopers of kandidaat-huurders in bepaalde gemeenten over een voldoende band met de gemeente moeten beschikken.
Van zo'n band kan sprake zijn indien de geïnteresseerde koper of huurder al zes jaar in de gemeente woont, werkzaam is in de gemeente of "op grond van een zwaarwichtige en langdurige omstandigheid" een maatschappelijke, familiale, sociale of economische band met de gemeente heeft opgebouwd.
Fundamentele rechten beknot
Op vraag van het Belgische Grondwettelijk Hof, waar het decreet wordt aangevochten, boog het Europees Hof zich over de tekst. De bepalingen komen er volgens de Europese rechters op neer dat sommige mensen geen gronden kunnen kopen en dus in hun fundamentele rechten beknot worden.
De Vlaamse regering voerde aan dat ze wil inspelen op de woonbehoeften van de minst kapitaalkrachtige lokale bevolking, maar het Hof stelt vast dat de voorwaarden geen rechtstreeks verband houdt met deze doelstelling. De maatregelen gaan volgens het Europese Hof dus "verder dan noodzakelijk is om het nagestreefde doel te bereiken".
Het Europese Hof merkt voorts op dat de fiscale stimuli en subsidiemechanismen van het decreet mogelijk staatssteun zijn. Ook hier moet de nationale rechter het eindoordeel vellen. Opvallend tenslotte is ook dat de Europese rechters erop wijzen dat de Europese regels over openbare aanbestedingen van toepassing kunnen zijn wanneer bouwpromotoren in het kader van een vastgoedproject verplicht worden om sociale woningen neer te poten.
Aanpassing decreet
Vlaams minister van Wonen Freya Van den Bossche zal aan de Vlaamse regering voorstellen het sociale doel van 'Wonen in Eigen Streek' duidelijker in de wetgeving te verankeren. Mensen om sociale redenen voorrang geven voor een grond of pand in de eigen gemeente, mag namelijk wel.
"Het Europees Hof zegt heel duidelijk dat mensen die een band hebben opgebouwd met hun gemeente wel degelijk voorrang mogen krijgen, maar alleen als je op die manier een sociale doelstelling dient. Met andere woorden: voor mensen die niet het geld hebben om een woning te kopen of te huren in de gemeente waarmee ze een band hebben opgebouwd, mag het wel", aldus Van den Bossche. "Dat sociale luik, dat van in het begin een belangrijk aspect was van Wonen in Eigen Streek, zal dus duidelijker in het decreet moeten worden ingeschreven. Ik zal daartoe de nodige voorstellen doen aan de Vlaamse regering", stelt de sp.a-minister.
Ook Vlaams parlementslid Marc Hendrickx (N-VA) pleit voor "een nieuw juridisch kader dat dezelfde doelstelling, namelijk betaalbaar wonen voor mensen in de streek waar ze een band mee hebben, overeind houdt". Volgens de N-VA'er maakten het eigenaarssyndicaat AES en het FDF de voorbije jaren een karikatuur van het voorstel. "Men heeft geen kans onbenut gelaten om het imago van Vlaanderen en de Vlamingen te besmeuren op het Europese forum", vindt hij.
VB: "Franstaligen halen slag thuis"
Oppositiepartij Vlaams Belang is niet te spreken over het arrest. "De Franstaligen halen hun slag thuis. Opnieuw slagen zij erin internationale instanties in te schakelen om welk beleid dan ook dat het Vlaams karakter van onze regio willen veiligstellen te dwarsbomen", luidt het in een mededeling.
Groen: "Decreet volledig hertekenen"
Na het arrest zal de Vlaamse regering het decreet grond- en pandenbeleid niet enkel mogen oplappen. Het moet volledig hertekend worden, zegt oppositiepartij Groen, die ook om een sociale bijsturing vraagt. Het kan inderdaad niet dat er in Vlaanderen gediscrimineerd wordt op basis van woonplaats, vindt Groen. Maar er schort wel meer aan het gewraakte decreet. "Het schiet zijn doel voorbij", zegt Vlaams parlementslid Mieke Vogels.
