Finland en Nederland zaaien twijfel over ESM-akkoord

Finland en Nederland doen vragen rijzen bij het akkoord dat de Europese leiders eind vorige week troffen over de noodfondsen EFSF en ESM. Landen die aan hun Europese verplichtingen voldoen maar toch financieringsmoeilijkheden kennen, zullen op de steun van de fondsen kunnen rekenen op de financiële markten. Maar, zo luidt het amper drie dagen later, Helsinki en Amsterdam zullen zulke marktinterventies tegenhouden.

Momenteel kunnen het tijdelijke euronoodfonds EFSF en zijn opvolger ESM, dat later deze maand in werking moet treden, al overheidsobligaties opkopen. Van die mogelijkheid werd nog geen gebruik gemaakt, maar als het van de Europese leiders afhangt, komt daar binnenkort verandering in. De bestaande EFSF- en ESM-instrumenten zullen "op een flexibele en efficiënte manier" ingezet worden om de markten te stabiliseren, kwamen ze donderdagnacht overeen.

Wil het ESM op de markten interveniëren, dan is een beslissing van zijn raad van gouverneurs nodig. Alle 17 gouverneurs vertegenwoordigen in die raad hun eigen lidstaat en ze beslissen doorgaans bij unanimiteit. In een verslag aan het Finse parlement verklaarde de Finse regering vandaag echter dat zij en de regering in Nederland tegen marktinterventies zijn. De woordvoerder van het Nederlandse ministerie van Financiën zei aan het Britse agentschap Reuters dat de regering geen marktinterventies zal steunen en operaties geval per geval zal bestuderen.

Helsinki en Amsterdam komen daarmee terug op de afspraak die de eurolanden op de Europese top maakten. In haar rapport voor het parlement geeft de Finse regering geen uitleg voor die ommekeer. De Nederlandse woordvoerder citeerde minister-president Mark Rutte, die na de top al zei "geen fan te zijn van obligatieaankopen met de bestaande instrumenten omdat dat duur is".

Herkapitaliseren
Op de top werd ook beslist dat het ESM banken in de toekomst rechtstreeks zal kunnen herkapitaliseren. De 17 euroleiders waakten er naar verluidt goed over dat het ESM-stichtingsverdrag niet gewijzigd hoeft te worden om het noodfonds dat nieuwe instrument te geven. Verschillende juristen menen echter dat een verdragswijziging wel degelijk nodig zal zijn.

Olli Rehn
De woordvoerder van Europees economiecommissaris Olli Rehn zei deze middag dat wat de Commissie betreft, geen wijziging nodig is. In het ESM-verdrag staat niet gestipuleerd dat rechtstreekse bankfinanciering mogelijk is, maar, zo zei woordvoerder Simon O'Connor, artikel 19 van de tekst zegt wel dat de raad van gouverneurs eigenhandig kan beslissen om de lijst van instrumenten van financiële bijstand uit te breiden.

Een verdragswijziging zou de ratificatie van het ESM-verdrag nog complexer maken dan ze al is. Het was oorspronkelijk de bedoeling dat het ESM vandaag 2 juli in werking trad, maar omdat nog niet voldoende landen de tekst hebben geratificeerd, is de inwerkingtreding uitgesteld. De datum van 9 juli werd al meermaals geopperd, maar ook dat wordt onhaalbaar.

Klachten
In Duitsland werd het ESM-verdrag vrijdag door het parlement geloodst. President Joachim Gauck wil zijn handtekening echter pas zetten als het Grondwettelijk Hof in Karlsrühe een eerste advies gegeven heeft over de klachten die tegen het verdrag werden ingediend. Omdat de eerste hoorzittingen pas op 10 juli plaatsvinden, mag een advies pas binnen een paar weken verwacht worden. Mocht het Hof oren blijken te hebben naar de klachten start het wellicht een onderzoek ten gronde. Dat kan maanden in beslag nemen.

Het is intussen ook uitkijken naar de vergadering van de ministers van Financiën van de eurozone, volgende week maandag. Zij zullen er de details uitwerken van het ESM-akkoord. Zo is niet duidelijk wat de "passende voorwaarden" zijn waaraan banken die rechtstreekse ESM-steun willen, zullen moeten beantwoorden. Ook de financiële steun voor de Spaanse bankensector en de interventies van het EFSF en het ESM op de markten zullen daar aan bod komen. Finland en Nederland zullen er hoe dan ook kleur moeten bekennen.