De gezondheidsgevaren voor de 'geheime' roodharigen
Niet iedereen die de genen voor roodharigheid meedraagt, weet dat ook. Niet belangrijk? Toch wel: zeker op gezondheidsvlak kunnen deze 'geheime' roodharigen potentieel heel wat gevolgen ondervinden van deze stille genen. In welke mate ze ook werkelijk het risico verhogen is niet bekend.
Slechts vier procent van de Europeanen heeft rood haar. Een minderheid dus, maar dat wil niet zeggen dat de genen niet meegedragen worden. Uit Brits genetisch onderzoek blijkt dat zo'n 40 procent van de Britten de roodharige genen met zich meedragen zonder dat ze tot uiting komen. Britten zijn weliswaar iets vaker roodharig dan de rest van Europa (6 procent, 13 procent voor de Schotten), maar het kan verondersteld worden dat ook op het Europese vasteland een flink deel van de populatie drager is van de genen.
Dat heeft onverwachte potentiële gevaren voor de gezondheid. We zetten ze op een rijtje:
1) Lichte huid
Roodharigen hebben vaak een heel lichte huid, die snel verbrandt. Het voordeel daarvan is dat vitamine D gemakkelijker wordt opgenomen omdat ze weinig melanine bevat (wat vitamine D) opslorpt. En dat moet ook wel: roodharigen komen vaker voor in gebieden met eerder somber weer, veel wolken en regen. Zonder het sterke vermogen om vitamine D op te nemen, zouden ze er (nog meer) te weinig binnenkrijgen.
Het nadeel is dan weer dat roodharigen veel meer kans hebben op huidkanker, ook als ze de zon vermijden. Het ligt dus niet (enkel) aan het feit dat ze snel verbranden, en zo hun huid kapot maken. Wellicht hebben ze gewoon op zich meer kans om melanomen te ontwikkelen. Vermoed wordt dat ze minder stabiele cellen hebben, die meer kans hebben om kanker te worden.
Wie snel verbrandt of toch melanoma ontwikkelt, is misschien vaker drager van het gen.
2) De ziekte van Parkinson
De kans om Parkinson te ontwikkelen is 90 procent hoger bij roodharigen dan bij andere mensen, zo concludeerde een studie aan de universiteit van Harvard in 2009 na het bestuderen van 14.000 mannen en vrouwen.
Een andere studie suggereerde iets gelijkaardigs: het pigment dat het haar rood kleurt, zou een serie chemische reacties in gang zetten in de hersenen die uiteindelijk leiden tot het soort beschadiging dat Parkinson veroorzaakt.
Of 'verborgen' roodharige genen het risico hierop ook vergroten, is niet duidelijk.
3) Pijn
Er lijkt een relatie tussen haarkleur en pijnervaring. Uit een studie bleek al dat roodharigen gemiddeld 20 procent meer verdovende middelen nodig hebben. Het is daarbij nog niet zeker of ze pijn sterker aanvoelen (en dus een hogere dosis nodig hebben om de pijn te stillen), of de pijnstillers minder goed werken (en dus een hogere dosis nodig is voor hetzelfde effect) of een combinatie van beide.
Volgens een studie uit 2009 is het net die pijnervaring die roodharigen dubbel zo vaak weghoudt bij de tandarts dan mensen met een andere haarkleur.
De Amerikaanse dokter Daniel Sessler stelde vast dat roodharigen minder reageren op de pijnstillers lidocaïne en desflurane. Ook zouden ze gevoeliger zijn aan pijn veroorzaakt door warmte, zoals hete strijkijzers. Als dat klopt, dan kan het alvast verklaren waarom de meeste roodharigen de zomerhitte niet goed verdragen.
De verklaring ligt volgens onderzoekers in het eiwit MC1R. Dat is tegelijk verantwoordelijk voor haarkleur en zorgt ook voor hersenreceptoren in gebieden ontvankelijk voor pijn.
Het zou kunnen dat mensen met verborgen roodharigheidsgenen ook gevoeliger zijn voor pijn, en dat kan verklaren waarom sommigen sneller pijn ervaren dan anderen.
4) De syndroom van Tourette
Geheime roodharigen lijken significant meer risico te hebben op het syndroom van Tourette, een neurologische aandoening die gekenmerkt wordt door ongewilde bewegingen en uitspraken.
Uit Australisch onderzoek bleek dat 13 procent van de mensen met Tourette roodharig is, tegenover 4 procent van de mensen zonder Tourette. Ook bleek meer dan de helft van de mensen met Tourette roodharige familieleden te hebben, wat een genetische link doet veronderstellen.
5) Waarom hebben mannen met donker haar een rode baard?
Roodharigen zijn drager van één van twee kopieën van een gen dat de manier verandert waarop het eiwit MC1R zich gedraagt. In mensen met blond, zwart en bruin haar produceert het gen eumelanine, dat afhankelijk van de mate het haar licht of donkerder maakt.
Drie andere varianten zorgen dat het pigment pheomelanine wordt aangemaakt, wat voor rood haar en een bleke huid zorgt. In 'verborgen' roodharigen drukt het gen zich op een andere manier uit: niet in haarkleur, maar (bijvoorbeeld) in baardkleur. Deze mannen zouden dan één variant van het recessief gen dragen.
6) De link met te zware baby's
Er wordt momenteel onderzocht of de gemuteerde roodharigheidsgenen in verband staan met een toegenomen risico op overgewicht als baby bij de geboorte. Dit kan zware gevolgen hebben voor de toekomstige gezondheid.
De potentiële risico's voor geheime roodharigen kunnen hopelijk binnen afzienbare tijd berekend worden: de Britse regering lanceerde een programma waarbij de genen van 100.000 Britten in kaart zullen worden gebracht.
Roodharigen lijken slecht af, maar ook andere 'haarkleuren' zijn verbonden aan specifieke risico's, zoals:
- Brunettes hebben meer kans op een nicotineverslaving omdat het melanine dat haar bruin kleurt er ook voor zorgt dat de lever nicotine trager verwerkt, waardoor het langer in het systeem blijft en het de afhankelijkheid van nicotine sneller vergroot.
- Hoe donkerder je haar, hoe meer kans op de ziekte van Hodgkin, of een soort lymfeklierkanker
- Blondines hebben meer kans op leeftijdsgerelateerde maculaire degeneratie, wat blindheid kan veroorzaken. Ook wie blauwe ogen heeft, omdat ze een pigment mankeren dat schadelijk licht blokkeert.
- Zwartharigen hebben het minst kans op de ziekte van Parkinson.
