De grootste misvatting over drugs onder de loep
Het is een vastgeroeste gedachte dat drugs als heroïne of cocaïne van bij het eerste gebruik je hele leven beheersen. De stelling wordt al heel lang gebaseerd op verschillende studies met ratten en apen. De realiteit is echter een stuk complexer. Een reeks vergeten experimenten van ruim 30 jaar geleden vertellen een heel ander verhaal.
Drugs zijn beangstigend. We denken niet alleen aan de link met criminaliteit en een slechte gezondheid, maar ook aan het besef dat het gebruik van heroïne of cocaïne je identiteit volledig kan ondermijen.
"Eén keer experimenteren is genoeg om verslaafd te zijn", klinkt het bekende gezegde. Het bewijs voor deze stelling werd gehaald uit studies die hebben aangetoond dat apen en ratten voedsel en drinken zullen laten staan voor morfine (de laboversie van heroïne). Met de juiste experimenele opstelling bleken sommige ratten zichzelf zelfs dodelijke dosissen te geven. De conclusie dat drugs een nefast effect hebben op je vrije wil was dan ook snel gemaakt.
Misvatting
Er zit echter meer achter het wetenschappelijk verhaal, ook al wordt er zelden over gepraat. Een reeks experimenten van ruim dertig jaar geleden prikken gaten in de stelling en tonen aan hoe gemakkelijk neurowetenschap verdraaid kan worden om in te spelen op populaire angsten.
De sleutel is een onderzoek eind jaren 70, dat de naam 'Rat Park' kreeg. Bruce Alexander, een Canadese psycholoog aan de Simon Fraser universiteit, had een vermoeden dat de voorkeur voor morfine in eerdere experimenten met ratten beïnvloed werd door de omgeving waarin ze gestopt werden (lees: piepkleine kooien).
Rat Park
Om zijn hypothese te testen bouwde hij een leefomgeving van 8,8 vierkante meter (200 keer de grootte van een standaard rattenkooi) voor een kolonie van vrouwelijke en mannelijke ratten. 'Rat Park' kreeg gedecoreerde muren, loopwielen en nestplaatsen. Er was ook voldoende voeding aanwezig en boven alles leefden de diertjes samen.
Lees verder onder deze foto.
Ratten zijn slimme, sociale dieren. Ze in een piepkleine kooi steken resulteert dan ook in een verlies van zintuiglijke prikkels. 'Rat Park' was daarentegen wat wetenschappers een verrijkte omgeving zouden noemen. Uit de vergelijking met de klassieke kooiaanpak blijkt dat de ratten in Alexanders studie tot 20 keer minder morfine dronken.
High
De ratten in 'Rat Park' werden wel meer geprikkeld wanneer de morfine vermengd werd met suiker. Controlestudies wezen echter uit dat de diertjes puur aangetrokken waren tot de suiker. Het zoete aroma diende dus niet om de bittere smaak van morfine lang genoeg te maskeren om verslaafd te worden. Toen de onderzoekers de morfineblokker naloxone toevoegden aan de mix dronken de muizen nog evenveel. De 'high' op zich was dus geen motivator, de suikers wel.
Toen de beestjes bovendien afgeleid werden door activiteiten in het rattenpark, haalden ze hun neus op voor de morfine. Een bevinding die dus haaks staat op het simplistische idee dat één dosis harddrugs je brein compleet zou herprogrammeren.
Verslaving
In een tweede test kregen ratten die opgevoed waren in normale kooien 57 dagen op rij morfine toegediend. Als er iets de condities moet creëren om de hersenen te beïnvloeden, zou het dit wel zijn. Toch zag het team van Alexander dat de diertjes water boven morfine kozen van zodra ze losgelaten werden in 'Rat Park'. Ze vertoonden wel kleinschalige afkicksymptomen. Meer over deze reeks experimenten kan je vinden in het originele verslag. Voor iets luchtigere literatuur, is er de strip van Stuart McMillen over de grote misvatting die we ingelepend kregen door de wetenschap.
Onvolledig
Eén ding is zeker, het onderzoek van Bruce Alexander demonstreert dat het standaard model voor blootstelling aan drugs en het bestuderen van verslaving bedroevend onvolledig is. Er is veel meer nodig dan één experiment - zelfs met cocaïne en heroïne - om een drugsverslaafde te crëeren. De alternatieven die je hebt dankzij je sociale en fysieke omgeving zijn bepalend, net als de manier waarop de drugs inspeelt op het beloningscircuit in je brein.
Conclusie
"Wanneer verhalen over de effecten van drugs op het brein gepromoot worden zonder de discussie van persoonlijke en sociale context erbij te betrekken, staat wetenschap in dienst van de collectieve angst en niet van correctie informatie", klinkt het besluit bij BBC.
