Deze ontwikkelingen brengen ons een stapje dichter bij kankervrije wereld
Vandaag is het wereldkankerdag, en helaas kennen we bijna allemaal iemand die tegen deze verschrikkelijke ziekte vecht. Gelukkig ontwikkelen wetenschapppers regelmatig nieuwe behandelingen, die hopelijk het kankermonster ooit voorgoed de wereld uit helpen. Een overzichtje van de meest veelbelovende ontdekkingen van het afgelopen jaar.
Keytruda
In december verklaarde Oud-President van de VS Jimmy Carter dat hij kankervrij was. Dat zou hij te danken hebben aan Keytruda, een product van farmaceuisch bedrijf MSD dat in ons land gemaakt wordt. Keytruda is een nieuw soort medicijn dat gebruik maakt van het eigen immuunsysteem van de patiënt om kankercellen aan te vallen.
Al tientallen jaren voeren wetenschappers onderzoek naar immunotherapieën. In tegenstelling tot de drastische chemotherapie, die kankercellen maar ook gewone cellen aanvalt, richt immunotherapie zich op een eiwit dat de normale werking van het immuunsysteem verstoort. Veelbelovend, maar het duurde lang voor de behandeling efficiënt kon toegepast worden op mensen, omdat het moeilijk te voorspellen is wie er baat bij heeft.
In Europa is het medicijn dit jaar pas goedgekeurd, maar in de Verenigde Staten is het al ruim een jaar verkrijgbaar voor de behandeling van melanoom, een dodelijke vorm van huidkanker die ook in andere organen kan opduiken.
MDM4 verminderen
Een onderzoeksgroep onder leiding van professor Jean-Christophe Marine (VIB/KU Leuven) ontdekte een mechanisme dat de groei van bepaalde kankercellen mogelijk maakt. De onderzoekers vonden echter ook een nieuwe manier om dit proces te verhinderen.
"We ontdekten een relatief eenvoudige methode om de hoeveelheid van het eiwit genaamd MDM4 in kankercellen te verlagen. Door een overexpressie van dit eiwit - waardoor het veel talrijker aanwezig is dan normaal - kunnen kankercellen de 'tumorbestrijdende functie' van het eiwit p53 uitschakelen? Hiermee focussen we dus niet meer zozeer op het verhinderen van de binding met het eiwit p53, maar wel op het verminderen van de aanwezigheid van MDM4. Dit is een veelbelovende piste om twee redenen: ten eerste biedt het aanpakken van MDM4-overexpressie meer farmacologische mogelijkheden, en ten tweede toont ander onderzoek aan dat MDM4 ook kanker kan veroorzaken zonder zich aan p53 te binden," aldus prof. Marine.
Deze baanbrekende ontdekking biedt mogelijk nieuwe behandelingswijzen voor verschillende kankers zoals huid-, borst-, lymfoom-, eierstok- of netvlieskanker. Bovendien is de therapie die de hoeveelheid MDM4 in kankercellen zou kunnen verlagen al in ontwikkeling voor de bestrijding van andere ziekten.
Geen chemotherapie meer
In november van vorig jaar werd de kankerbehandeling T-VEC goedgekeurd in de Verenigde Staten, waarvan experten hopen dat het dé doorbraak zal zijn waarop de medische wereld al zo lang wacht. Het middel, dat in de VS voortaan mag ingezet worden tegen melanoom (huidkanker), bespaart de patiënt de schadelijk nevenwerkingen van chemotherapie. Het maakt gebruik van een gemodificeerd herpesvirus, dat rechtstreeks in de tumor wordt geïnjecteerd. Het virus valt enerzijds de kankercellen aan, maar stimuleert tegelijk ook het immuunsysteem om de slechte cellen te bestrijden.
Ook de Europese geneesmiddelenautoriteit EMA gaf de nieuwe therapie vorige maand een positief advies voor gebruik bij volwassen patiënten met uitgezaaid melanoom dat niet operatief verwijderd kan worden. Het dossier ligt nu ter goedkeuring bij de Europese Commissie.
Professor dr. Johan Vansteenkiste van het UZ Leuven, gespecialiseerd in respiratoire oncologie, bevestigde eerder dit jaar aan onze krant dat het om een grote doorbraak ging. "Het is een geheel nieuwe categorie van anti-kankermiddelen, die voordien niet bestonden", zo zei hij.
"Maar de doorbraak situeert zich voorlopig nog vooral op het wetenschappelijke niveau. "We krijgen steeds meer inzicht in het immuunsysteem en de relatie met kanker", vertelde hij. "Maar rond de praktische toepasbaarheid in de maatschappij en de betaalbaarheid van deze middelen in verhouding met het voordeel dat je erbij boekt, bestaan wel nog heel wat vragen."
Aspirine
Volgens experts is een simpel aspirientje de "het wondermiddel" dat voortaan zou moeten voorgeschreven worden van zodra kanker wordt vastgesteld. Driekwart van de patiënten met darm-, maag- of keelkanker die dagelijks een dosis aspirine namen, bleken na vijf jaar nog in leven. Bij zij die geen aspirine namen, was dat slechts 43 procent. Dat blijkt uit een Nederlandse studie bij 14.000 volwassenen.
De verklaring? Aspirine zorgt voor minder bloedklonters waarin tumoren zich kunnen schuilhouden. Dokter Áine McCarthy van Cancer Research UK waarschuwt evenwel voor de gevaren van aspirine. "Het kan ernstige neveneffecten hebben zoals inwendige bloedingen. Kankerpatiënten doen er daarom goed aan eerst hun arts te raadplegen".
Geblokkeerde expressie van PHD2
Onderzoekers van het VIB (Vlaams Instituut voor Biotechnologie) en de KU Leuven boekten in juli vorig jaar vooruitgang in de zoektocht naar een middel om de uitzaaiing van borstkanker, de op een na dodelijkste kanker bij vrouwen, te belemmeren. Ze ontdekten dat een geblokkeerde expressie van PHD2, een eiwit dat zuurstoftekort in het bloed detecteert, leidt tot aanzienlijk minder uitzaaiing van borstkanker. Dat is van belang, want er bestaat nog geen efficiënte behandeling tegen de uitzaaiing. Bovendien toonde het onderzoek aan dat het blokkeren van de PHD2-expressie tumorgroei niet stimuleert en dus een veilige behandeling is.
Volgens de onderzoekers effent de studie de weg voor verder onderzoek naar het therapeutische potentieel van de blokkering van PHD2. De studie weerlegt de strijdige resultaten van eerdere experimenten, die gebeurden in een model met getransplanteerde tumoren. De nieuwe studie was de eerste die gebeurde in een model met spontante borstkanker, wat een betere imitatie is van menselijke kankers.
Immuuntherapie
Een nieuw Brits kankeronderzoek van het Institute of Cancer Research deed vorig jaar een grootschalige (wereldwijde) studie naar immuuntherapie bij patiënten met huidkanker, met spectaculaire resultaten als gevolg.
De onderzoekers ontwikkelden een methode om met het eigen afweersysteem de kankercellen aan te vallen, zonder alle bekende chemische troep. De patiënt kreeg een cocktail van eiwitten in zijn lijf gespoten dat de kankercellen opspoorde en vernietigde. Normaal zijn kankercellen onzichtbaar voor het eigen afweersysteem.
En die nieuwe therapie werkte meer dan goed. Van de 945 melanoom-patiënten die wereldwijd aan de studie deelnamen, was bij meer dan de helft (58 procent) de tumor drastisch gekrompen en hierna 'beheersbaar' of zelfs compleet verdwenen.
Ook bij bepaalde vormen van huid-, nier-, long- en darmkanker boekten het Britse Institute of Cancer Research al goede resultaten met immuuntherapie, zo bleek tijdens een congres in Chicago. Immuuntherapie belooft een standaardtherapie tegen kanker te gaan worden, naast óf in combinatie met de traditionele behandelingen als chirurgie, chemo's en bestralingen.
