Doorbraak, maar nog geen nieuw middel, in strijd tegen kanker

De Europese geneesmiddelenautoriteit EMA zal dit jaar naar verwachting twee nieuwe medicijnen goedkeuren voor immunotherapie. De techniek is veelbelovend: de middelen kunnen bij patiënten met een melanoom of longkanker de afweercellen zo versterken dat ze de tumor aanvallen. Maar de goedkeuring door de EMA is zeker geen eindstap, want over de praktische toepasbaarheid in de maatschappij bestaan nog heel wat vragen.

EMA keurt dit jaar wellicht twee nieuwe anti-kankermedicijnen goed

Het wetenschappelijke vakblad Science riep immunotherapie eind 2013 uit tot 'doorbraak van het jaar'. Intussen blijken steeds meer vormen van kanker op deze medicijnen te reageren. Een maand geleden schreef Nature nog dat zelfs patiënten met uitgezaaide blaaskanker, een ziekte waarvoor nog geen remedie bestond, baat hebben bij de therapie.

"Wetenschappelijk gezien is dit inderdaad een grote doorbraak", zegt professor dr. Johan Vansteenkiste, gespecialiseerd in respiratoire oncologie, van het UZ Leuven. "We krijgen steeds meer inzicht in het immuunsysteem en de relatie met kanker."

Yervoy

Immunotherapie speelt daarop in. "Ieder van ons maakt wel eens een kankercel aan", legt dr. Vansteenkiste uit, "maar dat geeft niet omdat het immuunsysteem die cel wegwerkt. Tenzij de tumor te groot wordt en het immuunsysteem de druk niet meer aankan. De tumor begint dan stoffen te produceren die het immuunsysteem lamleggen. Biologen krijgen steeds meer inzicht in hoe dat mechanisme in elkaar zit. En zo kan men medicijnen maken die dat mechanisme terugdringen en dus ook bestaande kankers aanvallen."

Deze geneesmiddelen werken dus heel anders dan chemotherapie, die kankercellen treft in het dna. Dat is een effectieve behandelingswijze, waarbij echter ook gewone cellen getroffen worden en er nevenwerkingen optreden. "Met de doelgerichte middelen kwam er al een doorbraak", aldus Vansteenkiste. "Die richten zich niet op het dna in het algemeen, maar specifiek op één bepaald eiwit. Daardoor zijn ze efficiënter en hebben ze minder nevenwerkingen. Een nadeel is echter dat dat eiwit slechts voorkomt bij elf procent van de patiënten. 89 procent is dus niet gebaat met deze middelen."

Ook immunotherapie werkt niet voor alle patiënten. Een eerste dergelijk medicijn dat werd goedgekeurd door de Europese autoriteiten, was Yervoy, een middel tegen melanoom. Tot hiertoe bleek het effectief voor 15 procent van de patiënten, die tot zeven jaar gevolgd werden.

Intussen zijn heel wat andere middelen in onderzoek, onder andere tegen longkanker. De eerste resultaten bij longkanker zijn vergelijkbaar. "Tien tot twintig procent van de patiënten reageert goed op de middelen, en dat resultaat kan relatief lang aanhouden", zegt Vansteenkiste. "Maar een probleem is dat er - in tegenstelling tot bij de doelgerichte behandelingen - nog geen goede testen beschikbaar zijn die kunnen voorspellen wie baat heeft bij een immunotherapie. Een bepaald eiwit wordt wel onderzocht als mogelijke voorspeller, maar deze techniek staat nog helemaal niet op punt."

18.000 euro per behandeling

Op het Amerikaanse oncologiecongres ASCO in Chicago worden in juni twee nieuwe middelen voorgesteld, die de EMA dit jaar wellicht zal erkennen. Dat is slechts een eerste stap. In België moet een commissie binnen het RIZIV daarna beoordelen of het middel zal terugbetaald worden of niet.

Yervoy wordt in België terugbetaald voor patiënten met uitgezaaide melanoom. De behandeling kost 18.000 euro per keer, en is - omwille van de hoge kostprijs - beperkt tot maximum vier keer per patiënt. Ook de nieuwe middelen zullen enorm duur zijn - het Antoni Van Leeuwenhoekziekenhuis in Amsterdam schat de prijs op 100.000 euro per patiënt per jaar.

"Vooral wetenschappelijk is deze techniek erg veelbelovend", besluit Vansteenkiste. "Het is een geheel nieuwe categorie van anti-kankermiddelen, die voordien niet bestonden. Maar rond de praktische toepasbaarheid in de maatschappij en de betaalbaarheid van de middelen in verhouding met het voordeel dat je erbij boekt, bestaan nog heel wat vragen."