Hoe bang moeten we zijn voor ebola?

In de West-Afrikaanse landen zit de schrik er goed in nadat vorige week een eerste geval van ebola werd vastgesteld in Nigeria. Opmerkelijk is dat het virus via een passagiersvliegtuig het land in kwam vanuit Liberia. Bovendien landde de patiënt in de miljoenenstad Lagos, die in verbinding staat met metropolen in de hele wereld. Moeten we stilaan beginnen vrezen dat het schrikwekkende virus ook naar Europa komt? "Het is niet onmogelijk", zegt professor Emmanuel Bottieau, diensthoofd Tropische Geneeskunde aan het ITG, "maar in dat geval zou de situatie hier snel onder controle zijn."

Het was een consulent voor het Liberiaanse Financiënministerie die de ziekte vorige week dinsdag meenam naar Nigeria. Toen hij in het vliegtuig stapte, vertoonde de man geen symptomen. Aan boord werd hij echter doodziek - drie dagen later overleed hij. In Liberia was eerder ook zijn zus overleden aan het virus, maar volgens een collega bij het Gezondheidsministerie beweerde hij dat hij geen contact met haar had gehad.

Ebola is een van de dodelijkste en gruwelijkste virussen die gekend zijn. De incubatieperiode bedraagt enkele dagen tot drie weken. Eens de ziekte toeslaat, takelt de patiënt snel af. Spier- en hoofdpijn worden gevolgd door diarree en braken. Nier- en leverfalen leiden uiteindelijk tot zware interne en externe bloedingen.

Deze epidemie van ebola heeft al meer dan 660 mensen het leven gekost in Guinee, Liberia en Sierra Leone. "En we zijn er nog niet van verlost", zegt professor Emmanuel Bottieau. "Er blijven nieuwe gevallen bijkomen. Het grote probleem is dat de verzorging en behandeling in landen als Liberia en Sierra Leone nog niet op punt staan. Het is belangrijk dat de autoriteiten goed reageren, materiaal voorzien voor artsen en familieleden informeren. In een stad als Lagos is dat makkelijker, maar in afgelegen dorpen op het platteland is dat niet evident. Bovendien zit nauw contact met zieke familieleden ingebakken in de Afrikaanse cultuur. En dat is net hoe het virus zich verspreidt."

Grenzen afgesloten
Na het voorval van vorige week heeft Liberia zijn grenzen bijna volledig afgesloten. Enkel grote grensovergangen en vliegvelden zijn nog open, maar daar worden extra medische controles uitgevoerd. Grote publieke bijeenkomsten zijn in het land voortaan verboden.

Omdat het virus nu voor het eerst via een vliegtuig verspreid werd en daardoor beland is in een stad die rechtstreeks in verbinding staat met wereldsteden op andere continenten, waarschuwen gezondheidsexperts in internationale media dat een globale verspreiding niet uitgesloten is. Professor Bottieau acht die kans echter klein. "Het ebolavirus is niet bijzonder besmettelijk", zegt hij. "In tegenstelling tot virussen als influenza en tuberculose, die in de lucht overleven en zo veel meer mensen kunnen besmetten, moet je hier direct in contact komen met de patiënt. Als je niet van heel dichtbij in contact komt - bijvoorbeeld met zijn bloed of braaksel - is het risico zo goed als nihil."

Het besmettingsrisico is het grootst tijdens de medische zorgen of de zorgen na het overlijden. Vooral artsen en familieleden lopen dus gevaar. De medepassagiers op de vlucht van Monrovia naar Lagos worden volgens het ministerie van Gezondheid van Nigeria wel in de gaten gehouden, maar moeten niet in quarantaine. "Ze lopen dan ook weinig risico", aldus Bottieau. "De vraag is natuurlijk in hoeverre ze met hem in contact zijn geweest. Wie contact gehad heeft, kan best wel even binnen blijven en zo weinig mogelijk sociaal contact hebben. Meestal zijn de symptomen binnen een week aanwezig; slechts in uitzonderlijke gevallen kan dat tot drie weken duren."

Ziekenhuizen alert
Veel meer dan op vliegtuigen verspreidt het virus zich in die landen op de bus, zegt Bottieau. "Ik zeg niet dat er absoluut geen gevaar is dat het virus naar Europa of de VS uitbreidt, maar om te beginnen zijn vliegmaatschappijen zeer strikt in het vervoer van mensen die ziek zijn. Gezien de incubatieperiode is het mogelijk dat er toch iemand ziek bij ons zou aankomen. Maar dat de ziekte zich hier verder verspreidt, is zo goed als uitgesloten."

Het verschil schuilt in de zwakheid van de zorg in de Afrikaanse landen, legt hij uit. "Hier hebben we meer geld, meer materiaal en alle grote ziekenhuizen in het land zijn op de hoogte en alert. Als we hier een patiënt hebben die uit dat gebied komt met koorts en braakneigingen, isoleren we hem zo snel mogelijk. Tot nu toe hebben we nog geen verdachte gevallen gehad, afgezien van een malariapatiënt die inmiddels genezen is."