Is winterdepressie een mythe?

Koudere temperaturen en minder daglicht: voor velen is de winter de meest mistroostige periode van het jaar. Dat geldt zeker voor mensen met winterdepressie. Maar Amerikaanse onderzoekers leggen nu een bom onder de wetenschap van dit soort seizoensafhankelijke depressie. Een grootschalige studie levert onvoldoende bewijs dat depressies met seizoenspatroon bestaan. Mogelijk is winterdepressie niet meer dan een mythe.

Een depressie met seizoenspatroon, of SAD (seasonal affective disorder), is een variant van de klassieke depressie. De patiënt vertoont overwegend dezelfde symptomen, maar die gaan hand in hand met de seizoenen. Doorgaans duiken ze op tijdens de herfst en de winter.

Dat komt vrij frequent voor, zegt Filip Raes, als professor verbonden aan het centrum voor Leerpsychologie en Experimentele Psychopathologie van de KU Leuven. "Variërend van de ene studie tot de andere heeft 1 tot 3 procent van de mensen last van winterdepressie", klinkt het. Maar na deze nieuwe studie, verschenen in het vakblad Clinical Psychological Science, werpt de vraag zich op of SAD wel als een aparte variant bekeken moet worden.

Stabiel ongeacht het seizoen

Volgens Raes valt de studie, omwille van zijn omvang, niet te negeren. Bijna 35.000 deelnemers, van 18 tot 99 jaar en verspreid over heel de VS, waren bij de studie betrokken. Er werd niet enkel gevraagd naar hun klachten, maar ook rekening gehouden met het seizoen waarin ze bevraagd werden, hun woonplaats en aan hoeveel zonlicht ze tijdens bepaalde periodes werden blootgesteld. Besluit: ongeacht de plaats waar men zich bevindt, het seizoen of de blootstelling aan zonlicht is de aantal gevallen van depressie stabiel.

"De studie geeft aan dat er weinig bewijs is dat depressie zou pieken in de winter", zegt professor Raes. "De auteurs stellen dat de stoornis depressie met seizoenspatroon mogelijk niet bestaat. En als ze al bestaat, komt ze zo weinig voor dat we ons de vraag moeten stellen of ze wel een apart hoofdstuk verdient in het handboek van depressieve stoornissen."

Hoe winterdepressies dan wel in dat handboek terechtgekomen zijn? De eerste systematische studies naar seizoensafhankelijke depressies doken op in de jaren 80 van de vorige eeuw. "De auteurs stellen dat veel onderzoek in het verleden gebeurde door aan mensen te vragen wanneer hun depressie vooral voorkomt", zegt Raes. "Herinneringen kunnen vertekend zijn, waardoor mensen mogelijk sneller concluderen dat de symptomen vooral in de winter voorkomen. Bovendien strookten de vragenlijsten bij die studies niet helemaal met hoe je een depressie echt meet."

De studie van de universiteit van Auburn is niet de eerste die het bestaan van winterdepressies in vraag stelt. Wel is het de eerste keer dat dat zo grootschalig en geloofwaardig gebeurt. "Dit maakt nog maar eens duidelijk dat studies waarbij teruggekeken wordt naar het verleden niet altijd de meest betrouwbare resultaten opleveren", aldus Raes. "Voor mij maakt deze studie duidelijk dat we de nodige vraagtekens moeten zetten bij het grote belang dat we soms hechten aan de seizoensvariant. Misschien moeten we toch wat voorzichtiger omspringen met het label van een winterdepressie."

"Zeggen dat een depressie veroorzaakt wordt door een tekort aan zonlicht, is misschien niet correct", zegt hij. "Het weer en de hoeveelheid zonlicht kunnen wel een bescheiden invloed hebben op iemands stemming, gaf eerder onderzoek al aan. Maar dat het daarom ook een causale impact heeft op een stoornis als depressie, lijkt dus minder waarschijnlijk."

Lichttherapie

De nieuwe studie wil dus niet zeggen dat daglicht geen enkele rol speelt. Dat bewijst ook het grote succes van lichttherapie. "Lichttherapie blijkt vrij effectief te zijn, maar werkt volgens studies ook voor een depressie die niet seizoensgebonden is", zegt Raes. "Dat betekent dus niet dat een gebrek aan zonlicht per se ook de oorzaak van de depressie is. Je kan het vergelijken met hoofdpijn: aspirines zijn effectief tegen hoofdpijn, maar dat betekent niet dat hoofdpijn wordt veroorzaakt door een gebrek aan aspirines."

"Dat depressie varieert met de omstandigheden en met veranderingen in iemands leven, is ongetwijfeld het geval", gaat Raes verder. "Maar dat de winter of een verandering van seizoenen verantwoordelijk kan zijn, werpt deze studie tegen. Als iemand tijdens de winter depressief wordt, kunnen er andere factoren meespelen: de omschakeling van vakantie naar werken of omgekeerd, een verandering in routines en in hoe actief men is, de eindejaarsfeesten, veel eten, een ander ritme... Al die factoren kunnen een effect hebben op de stemming, los van de lichtinval."