Kan je echt na één keer verslaafd raken aan cocaïne?

"Je moet alles minstens één keer proberen," zei onze moeder vroeger. Al gokken we dat ze daarmee op de spruitjes en het witloof doelde, niet de mysterieuze wereld van de soft- en harddrugs. Cocaïne wekt bij vele jongeren nieuwsgierigheid op, maar er wordt wel eens gezegd dat zelfs één keer proberen al tot verslaving kan leiden. Wat gebeurt er in je lijf als je gebruikt, en hoe verslavend werkt het? Verslavingsexperts leggen uit.

Voor alle duidelijkheid: sinds 1921 zijn het bezit, de verkoop, aankoop en invoer van cocaïne verboden, net zoals het aanbieden tot gebruiken aan iemand. Toch gebruikte volgens de meest recente cijfers van de Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen (VAD) 0,4% van de Vlamingen tussen 15 en 64 jaar in 2013 cocaïne, 0,7% bij mannen, 0,2% bij vrouwen. Ter vergelijking: 84% van de Vlamingen dronk in datzelfde jaar alcohol en 3,5% gebruikte cannabis. Cocaïnegebruikers waren overwegend mannen tussen 25 en 34 jaar.

Dit gebeurt er in je hoofd als je cocaïne snuift

Cocaïne is een psychoactieve drug, wat betekent dat het goedje inwerkt op het brein. Daardoor verandert je perceptie, humeur en bewustzijn. Het duurt zo'n 5 minuten tot de drug naar je hoofd stijgt als je het opsnuift langs de neus, en de roes duurt daarna ongeveer 15 tot 30 minuten, weet verslavingsexperte Dr. Indra Cidambi. Die high komt er door een massale toename van dopamine, de chemische stof in het brein die ons een plezierig gevoel bezorgt en aanmoedigt om dezelfde actie opnieuw te doen. Diezelfde stof komt ook vrij bij seks, sport of eten, maar in veel kleinere hoeveelheden.

Effecten en bijwerkingen

Toch is de roes van cocaïne niet dezelfde als die na een deugddoende vrij- of sportsessie. Gebruikers beginnen plots druk te praten en krijgen tonnen energie, maar zijn tegelijkertijd ook rusteloos, grillig en soms angstig tot zelfs paranoïde, legt Cidambi uit. Behalve het gevoel van euforie zorgt cocaïne ook voor een gevaarlijke stijging van de bloeddruk en hartslag, met een verhoogd risico op bloedklonters en hartritmestoornissen. Andere bijwerkingen zijn wijde pupillen, een hoge lichaamstemperatuur, verminderde eetlust, een loopneus en hoofdpijn. En na de piek van euforie volgt onvermijdelijk het dal, wanneer de dopamine opnieuw daalt. Die mondt uit in negatieve gevoelens van depressie en angst. Vaak komt dan ook de drang om opnieuw een lijn te snuiven, zodat de slechte gevoelens weer zouden verdwijnen.

Het risico op verslaving

De toename van dopamine in de hersenen door cocaïne is waarschijnlijk honderdduizend tot een miljoen keer groter dan na sporten, seks of eten, legt professor neurologie Paul J. Zak uit. "Het brein past zich snel aan deze hoge dosis dopamine aan en wil steeds meer, wat het heel moeilijk maakt om van een verslaving af te raken." Eenmalig proberen is geen gagarandeerd ticket richting een afkickcentrum, maar het gevaar is wel reëel. "Bij 10% tot 15% van de bevolking kan eenmalig gebruik tot verslaving leiden, afhankelijk van factoren zoals genen of een slechte jeugd. Wie als kind bijvoorbeeld te maken kreeg met misbruik, loopt een hoger risico."

"Heel gevaarlijk"

Los nog van het verslavende element is cocaïne niet voor niets verboden, want het goedje is in geen geval risicoloos. Gebruik kan ook fataal aflopen door een verhoogd risico op een hartaanval, en een vier keer zo groot risico op een plotse dood. "Het is heel gevaarlijk," benadrukt Zak. "Spoedafdelingen hebben elk weekend te kampen met hartpatiënten door cocaïnegebruik." Dan houden we het toch maar beter op die spruitjes en dat witloof, om helemaal op safe te spelen.