Pijn zit tussen de oren
Wanneer u zichzelf met een hamer op de duim slaat, voelt het alsof de pijn in uw duim zit. Maar dat is niet zo, zegt professor neurowetenschappen David Linden aan nieuwssite NPR. De pijn zit in uw hersenen. En dat betekent dat het misschien mogelijk is de hersenen te trainen om pijn te blokkeren.
Amerikaans legerarts Dwayne Turner kreeg in 2003, toen zijn eenheid onder vuur genomen werd in Irak, granaatsplinters in zijn been en zijn zij. Hij merkte niet dat hij geraakt was en begon andere soldaten te verzorgen en in veiligheid te brengen. Terwijl hij daarmee bezig was, werd hij beschoten en brak een bot in zijn arm door een kogelinslag. Later zei hij dat hij amper pijn voelde.
Onze perceptie van pijn wordt gevormd door hersencircuits die de informatie filteren die ze van ons zenuwstelsel krijgen. David Linden, verbonden aan Johns Hopkins University, schreef er recent een nieuw boek over: 'Touch: the science of hand, heart and mind'. "Onze hersenen kunnen beslissen om het volume van de pijninformatie volledig open te draaien of te beperken", zegt hij aan NPR.
Dat verklaart de ervaring van Dwayne Turner. "In het heetst van de strijd herkennen soldaten de pijn niet die op dat moment toeslaat", legt Linden uit. "Maar eens dat moment voorbij is, kunnen diezelfde soldaten disproportioneel veel pijn voelen van een kleinigheid als een naald."
Emotionele reactie
De hersenen bepalen daarnaast de emoties die we aan een pijnlijke ervaring hechten. Volgens Linden maken de hersenen daarvoor gebruik van een apart, tweede systeem om pijninformatie van het zenuwstelsel te verwerken. Het eerste systeem bepaalt locatie, intensiteit en eigenschappen van de pijn; het tweede bepaalt onze emotionele reactie erop.
Positieve emoties, gevoelens van kalmte, veiligheid en verbondenheid met anderen, kunnen de pijn volgens Linden verzachten. Negatieve gevoelens hebben vaak het tegengestelde effect. Folteraars misbruiken dat gegeven al eeuwenlang. "Als ze de pijn willen verhogen, kunnen ze dat doen door hun slachtoffer te vernederen of door een onvoorspelbaar schema op te stellen. Dat zal het emotionele aspect van de pijnervaring versterken."
Hersenen trainen
Hoe die perceptie van pijn juist geregeld wordt, is iets wat wetenschappers nog niet goed weten. Maar een onderzoeksteam van Brown University vond enkele aanwijzingen, die gepubliceerd werden in het jongste nummer van The Journal of Neuroscience. De onderzoekers bestudeerden de hersengolven in een deel van de hersenen dat reageert op gewaarwordingen in de hand. Proefpersonen werden gevraagd zich te concentreren op hun handen of hun voeten; tijdens het experiment kreeg iedereen een kleine tik op zijn vinger of teen.
Wanneer de deelnemers zich concentreerden op hun voeten, nam het ritme van de hersengolven in dat deel van de hersenen toe. Eerder onderzoek had al aangetoond dat het ritme verhoogt wanneer de hersenen zintuiglijke informatie blokkeren, en dat resultaat hadden de onderzoekers dus verwacht. Maar, zo stelden ze vast, het ritme verhoogde ook in een ander hersengebied: een frontaal deel dat ons helpt afleidingen te negeren.
De twee hersengebieden werkten synchroon, stelt het team. "Er is een duidelijke coördinatie tussen het voorste deel van het hersenen, dat pijn regelt, en het zintuiglijke deel", klinkt het. Dat doet vermoeden dat sommige mensen hun hersenen kunnen aanleren (chronische) pijn weg te filteren, bijvoorbeeld door meditatie. Dat idee wordt ondersteund door een studie uit 2011, die besloot dat mensen door acht weken te mediteren de controle van hun hersengolven die pijn blokkeren aanzienlijk verbeterden.
