Slapeloze nachten hebben genetische oorzaak

Slapeloosheid wordt niet enkel bepaald door te veel stress of piekeren, een gen kan ook aan de basis liggen. Fruitvliegen met deze genvariant sliepen twee derde minder dan normaal. Het slechte nieuws is dat het ook een invloed heeft op de levensverwachting: deze fruitvliegen leefden opvallend minder lang. Het goede nieuws is dat de wetenschappers een manier hebben gevonden om slaaptekort en levensverwachting van elkaar los te koppelen.

De slaap- en waakmechanismen bij fruitvliegen zijn opvallend gelijkaardig aan die van mensen, en dat maakt hen een interessant studieobject voor slaapwetenschappers.

Infraroodmeting
Het gen werd gekloond en getest bij 20.000 fruitvliegen. Via een infraroodstraal werd gemeten wanneer en hoe lang de fruitvliegen sliepen. Wie het gemuteerde gen bezat, sliep gemiddeld 317 minuten tegenover 927 minuten normaal. Deze fruitvliegen sliepen ook in kortere periodes en werden vaker waker.

Homeostatisch
"Een dramatisch slaapverlies", zo oordeelde dr Nicholas Stavropoulos van Rockefeller University (New York). Maar wel interessant, want ze ontdekten ook dat het gen een link had met de homeostatische systemen in het lichaam. Anders dan de biologische klok, zijn deze systemen 'vast' en kunnen ze op elk moment van de dag een invloed hebben op het lichaam.

Eliminatie
De genvariant ontstaat door het elimineren van bepaalde proteïnen die de hersencellen helpen om slaap op te wekken. Bij het elimineren van het gen uit de hersenen (maar niet de rest van het lichaam) werd nog een interessant effect vastgesteld: de vliegen sliepen even slecht, maar leefden wel even lang.

"Slaap kan dus losgekoppeld worden van levensverwachting, waardoor het kan kloppen dat niet elke slaapstoornis het leven verkort."

Fundamenteel
"Slaap is fundamenteel in ons leven, en toch zo slecht begrepen. We moeten werken om te begrijpen hoe slaap geregeld wordt op moleculair niveau, zodat we slaapstoornissen kunnen behandelen", besluit Nicholas Stavropoulos.

Uit eerdere studes was al gebleken dat slapeloosheid, bij mannen in het bijzonder, veel vaker leidt tot een vroege dood. Het probleem is niet het tekort aan slaap op zich, maar de aandoeningen die door slaaptekort ontstaan, zoals hoge bloeddruk en diabetes. (edp)