Wat gebeurt er als je ongesteld bent in de ruimte?

Het antwoord op de vraag wat er gebeurt met een menstruerende vrouw in de ruimte is even simpel als saai: niets bijzonders. Wat wél interessant en tegelijkertijd hilarisch is, zijn de misverstanden die lange tijd over vrouwen en hun regels op een ruimteschip circuleerden. Van vrees voor omgekeerde menstruaties tot 100 zwevende tampons: een overzicht.

Vandaag de dag is het ondenkbaar, maar in de beginjaren van de ruimtevaart was menstruatie één van de argumenten om te onderbouwen waarom vrouwen beter geen astronauten zouden worden. Er werd beweerd dat ongesteldheid invloed heeft op je competenties, en menstruerende vrouwen werden zelfs verantwoordelijk gehouden voor verschillende vliegtuigcrashes. Hoewel een studie uit de jaren 40 van vorige eeuw bewees dat maandstonden niet aan de basis konden liggen van zulke ongelukken, bleef het idee nog lang nazinderen dat ongestelde vrouwen en de ruimte geen goede combinatie vormen.

"Retrograde menstruatie" in de ruimte

In 1964 suggereerden onderzoekers van het Women in Space Program - nochtans zonder duidelijke wetenschappelijke bewijzen - dat het geen goed idee was om een "door hormonen geteisterde vrouw" samen te zetten met ingewikkelde machines. Anderen benadrukten dan weer de mogelijke gezondheidsrisico's van ongesteld de ruimte in gaan. Er werd gevreesd dat microzwaartekracht zou zorgen voor een hevigere "retrograde menstruatie", het verschijnsel waarbij menstruatiebloed uit de baarmoeder terugvloeit naar de bekkenholte door de eileiders. Dit fenomeen treedt in beperkte mate ook op bij een gewone menstruatie, maar in de ruimte zou het onder invloed van de microzwaartekracht kunnen verergeren, dacht men toen. Dat zou zorgen voor pijn en andere gezondheidsproblemen. Toch werden er nooit experimenten gedaan die dit zwart op wit konden bewijzen.

Vrouwelijke astronauten om seksueel te ontladen

Een NASA rapport uit 1971 suggereerde even dat er misschien wel plek zou zijn voor vrouwen in de ruimte, zij het in een bijrol als vervulster van seksuele driften. Er werd geopperd dat een astronaut zijn vrouw zou kunnen meenemen op een missie,  zodat hij zijn seksuele spanning ten gepaste tijde kon kwijtraken, wat zijn prestaties als astronaut ten goede komt. Toch besluit het rapport door te stellen dat "anderzijds zo'n situatie kan zorgen voor interpersoonlijke spanningen, nog heviger dan de seksuele spanningen." En daarmee was het ontstane idee van vrouwen aan boord van een ruimteschip meteen weer verworpen. De schrijvers van het NASA-rapport verklaren vandaag de dag dat het grappend bedoeld was, in een context van een  grotere discussie over het probleem van seksuele lustgevoelens tijdens een lange missie. Toch blijft het opmerkelijk dat dit soort taal gebruikt werd in een officieel NASA-rapport.

100 tampons per week

De Russische Valentina Tereshkova was de eerste vrouw in de ruimte in 1963. Het duurde tot 1983 voor de eerste Amerikaanse vrouwelijke astronaute Sally Ride de ruimte werd ingestuurd. Maar ook toen bleef ongesteldheid in een ruimteschip echter nog een groot mysterie, ontdekte zij toen haar mannelijke collega's probeerden berekenen hoeveel tampons er in de ruimte zouden vliegen na een vlucht van één week. "Ze vroegen me of 100 het juiste getal was," vertelt Ride.

Anno 2015, na 3 decennia van vrouwen in de ruimte, kunnen we met zekerheid zeggen: menstruatie blijft heel normaal, ook buiten de aardse context. Microzwaartekracht heeft geen enkele invloed op de menstruele cyclus, dus vrouwelijke astronauten kunnen probleemloos de ruimte in tijdens "die tijd van de maand".