Grote mond, klein hartje: daarom durven we plots niet meer
Je kent het wel: opscheppen, stoer doen, de wildste beslissingen nemen of de meest dwaze weddenschappen aangaan. Maar als puntje bij paaltje komt, zingen zelfs adrenalinejunkies een toontje lager. Psychologen hebben uitgedokterd hoe dat komt: de empathiekloof.
De empathiekloof is de reden dat je blokkeert vlak voor een bungeejump of een vrije val, waarom die zatte kus met een collega bij een spelletje hard aankomt of dat je spijt hebt van dingen die je heb beslist in een onbewaakt moment.
Slechte toekomstblik
Het is de kloof tussen onze inschatting van emoties op een bepaald moment en de werkelijke emoties op dat moment. "Mensen zijn echt waanzinnig slecht in voorzien hoe ze gaan reageren bij een bepaald risico of evenement. Ze slagen er niet in zich in te beelden hoe het voelt om te falen. Daarom heb je zoveel spijt van dingen die je in een opwelling beslist", verklaren de psychologen.
De moed waarvan we ons inbeelden dat we die zullen hebben, is een illusie die verkruimelt op het moment het er echt op aankomt.
Mopje of dansje
Dat stelden de wetenschappers vast na een reeks van drie experimenten, waaronder een waarbij een video getoond werd die schaamte of angst opriep vlak voor er een riskante beslissing moest worden genomen: een mop te vertellen of te dansen op 'Sex Machine' van James Brown, voor een volle klas in ruil voor een beetje geld. Wie de video niet had gezien was veel meer bereid om het riskante gedrag te stellen dan bij wie de video wel had gezien.
"Voorkomen is beter dan genezen"
"Hopelijk zullen we voorzichtiger zijn nu we weten hoe het werkt. Zo kunnen we voorkomen dat we totaal voor aap staan", waarschuwt dr Lowenstein. Of het kan ook omgekeerd: de illusie van moed gebruiken om jezelf aan te zetten een risico te nemen dat je anders zou vermijden, met het verschil dat je weet dat je er spijt van zal krijgen...
"We denken dat we onszelf voldoende kennen om ons eigen gedrag te voorspellen, maar de waarheid is dat die kennis niet volstaat om de empathiekloof te overkomen. We zijn gewoon niet in staat om de impact van de emoties te voorzien als we ze niet ervaren."
Het positieve in het negatieve
De vraag is of dat eigenlijk wel moet. De onderzoekers gaan namelijk compleet voorbij aan het feit dat je iets kan leren van een beschamende of onverwacht risicovolle beslissing: je leert je grenzen verleggen, je ontdekt iets nieuws... en zolang het niet gevaarlijk is heb je altijd een straf verhaal om te vertellen. De positieve emoties die daarmee gepaard gaan, plezier met vrienden bijvoorbeeld, kunnen de negatieve totaal teniet doen.
Faalangst?
Er is echter maar weinig bekend over het aantal respondenten, hun leeftijd en hun geschiedenis. Dat maakt dat de resultaten een vertekend beeld kunnen schetsen. Want de onderzoekers signaleren niet dat er een groep respondenten de facto alle risico weigert: die met faalangst. Zij lijken aan het omgekeerde te lijden: ze overschatten de gevolgen van een riskante beslissing en nemen daardoor maar weinig risico's. (edp)
