Waarom kakkerlakken ons de stuipen op het lijf jagen

Een kakkerlak tegenkomen op reis staat garant voor een luide gil en/of enkele meters de lucht in springen. Maar waarom zijn we eigenlijk zo bang voor de beestjes, die ons rationeel gezien geen kwaad kunnen berokkenen? Professor ecologie Jeffrey Lockwood, auteur van The Infested Mind: Why Humans Fear, Loathe, And Love Insects, verklaart.

We kunnen zelf wel wat redenen bedenken waarom we niet bepaald blij worden van die zwarte, krioelende beestjes in een vreemde badkamer of keuken. Het feit dat ze al sinds de tijd van de dinosaurussen bestaan, bijvoorbeeld, en dat wordt gefluisterd dat de diertjes zelfs een wereldwijde nuclaire ramp zouden overleven. Qua creepyness kan dat alvast tellen. Al moeten we toegeven dat de schrik voor spinnen redelijker is dan die voor kakkerlakken, aangezien er dodelijke spinnenbeten bestaan. Van waar dan toch die angst?

Aangeleerde angst

Professor ecologie aan de Jeffrey Lockwood (University of Wyoming ) onderzocht angst voor kruipende diertjes in zijn boek The Infested Mind: Why Humans Fear, Loathe, And Love Insects. ('De besmette geest: waarom mensen bang zijn van insecten, ze verafschuwen en ervan houden'). Hij is ervan overtuigd dat die schrik pas groeit doorheen de jaren en we er niet mee geboren worden: "Kleine kinderen hebben nog de neiging om zich te bukken om kleine insecten te kunnen bekijken. Maar al snel leren in hun opvoeding ze dat die beestjes "slecht" of in het ergste geval ziekteverwekkend kunnen zijn, en dat ze die daarom mogen pletten of doden."

De walgingsreflex

Toch blijft het bizar dat we een gat in de lucht springen bij het zien van een kakkerlak, terwijl een mug ons niet doet opschrikken. Die laatste kan wel dodelijk zijn, terwijl het risico's op ziektes bij kakkerlakken heel klein is. 
Volgens Lockwoord heeft dat veel te maken met onze diepgewortelde "walgingsreflexen". "Angst en walging zijn twee universele negatieve, menselijke emoties," legt de professor uit. "De eerste signaliseert gevaar, de tweede een mogelijke ziekte of besmetting. Als je deze twee in een Venn diagram zou zetten, dan bevinden kakkerlakken zich in het deel waar beide emoties overlappen. Kakkerlakken zijn olieachtig en vettig, wat walging oproept. Ook het krakende geluid als je eentje doodtrapt en de vieze geur die dan vrijkomt, triggert die emotie."

Snelle diertjes

Nog een extra argument om die angst en walging aan te wakkeren, is de snelheid van de beestjes. Kakkerlakken zijn, gezien hun grootte, in verhouding één van de snelste diertjes op aarde. De associatie met horrorfilms waarin het plots krioelt van de snelle, kruipende beestjes, is niet veraf. Voeg daar nog aan toe dat kakkerlakken zich graag verstoppen op onze persoonlijke plekjes zoals de keuken of badkamer, maakt het verrassingseffect - en de walging - nog groter.

Gillen maar
"Ik sta sceptisch tegenover het idee dat mensen geboren worden met bepaalde angsten," zegt Lockwood. "Want al deze argumenten maken dat je heel makkelijk aanleert om bang te zijn van kakkerlakken." Niet dat deze kennis onze schrikreactie nu zal verkleinen, als we nog eens zo'n beestje tegenkomen. Maar we hebben nu tenminste een verklaring voor die belachelijk luide gil.