"IS vormt geen bedreiging voor ons bestaan"

In de VS buitelen presidentskandidaten over elkaar heen hoe ze Islamitische Staat (IS) zullen bedelven onder "tapijtbombardementen". Wie Amerikaanse en Europese politici de luchtoorlog tegen IS hoort verdedigen, denkt dat de jihadisten rammelen aan de poorten van de westerse beschaving. "We moeten van IS niet het grootste probleem van de wereld maken".

Amerikaans terrorismedeskundige waarschuwt voor het gevaar IS groter te maken dan het is

De Amerikaanse terrorismedeskundige J.M. Berger (47), mede-auteur van het wereldwijd geprezen boek ISIS, The State of Terror, wil het gevaar van de kalifaat-jihadisten zeker niet bagatelliseren. Hun razendsnelle opkomst en militaire successen sinds 2014, van Irak tot Libië, moet iedereen angst inboezemen. Zo ook Nederland, dat sinds gisteren ook doelwitten van IS bombardeert in Syrië.

Maar overdrijven, doen alsof hun apocalyptische voorspelling uitkomt als we niets doen, is ook een kunst. "We moeten IS in perspectief plaatsen", betoogt Berger, die onlangs op bezoek in Nederland lezingen gaf voor onder andere de inlichtingendienst AIVD. Hij waarschuwt ervoor, als we het IS-gevaar groter maken dan het is, dat we de jihadisten in de kaart spelen. Namelijk dat de strijd gaat tussen gelovigen en afvalligen.

Berger: "IS vormt geen existentiële bedreiging voor de VS of andere westerse landen. Ze kunnen ons niet binnenvallen. We doen hun werk als we hun gevaar overdrijven. Zeker, IS heeft 30 duizend man en veel geld. Maar we moeten ze niet het grootste probleem van de wereld maken. Dan maken we ze groter dan ze zijn. Maar je moet ze ook niet onderschatten. Daarom was de vergelijking van president Obama, die IS in januari 2014 nog vergeleek met een B-team, niet gelukkig."

Wat vindt u van de huidige strategie tegen IS? Is een militaire oplossing wel mogelijk?
"Containment, het bedwingen van IS met gerichte bombardementen op onder andere de olie-infrastructuur, kan werken. Militair kun je het gebied van IS ook verslaan, je kunt het innemen. Maar met hoge kosten. Kijk maar naar de strijd om Kobani in Syrië en Ramadi in Irak. Mosul zal niet veel anders zijn."

"Maar het terrorisme versla je zo niet. Kijk maar naar Al-Shabaab in Somalië. Zij vormen nu een nog grotere bedreiging dan voorheen. Op de korte en middellange termijn vernietig je met deze aanpak niet de terrorismetak van IS. Apocalyptische groepen blijven hun aantrekkingskracht behouden. We zitten voorlopig dus nog opgescheept met IS. Als ze verslagen moeten worden, moet dat gebeuren op hun eigen voorwaarden. Door hun eigen falen. En niet door actie van buitenaf."

Bent u dan tegen de internationale interventie?
"Dit is een regionaal probleem. Zo moet je het ook benaderen. Ik was niet erg voor de huidige interventie. Ik had mijn reserves. Als ik het advies had mogen geven, had ik gewaarschuwd voor dit grootschalige ingrijpen. De ideologie van IS moet falen door hun gebrek aan succes. Met onze interventie zeggen we ook tegen Saoedi-Arabië en Qatar dat zij niets hoeven te doen."

Hoe lang gaat deze strijd tegen IS duren?
"Vijf maanden of vijf jaar. Niemand weet het. Als het vijf jaar gaat duren, zullen ze nog meer gebied innemen en nog meer mensen doden."

En als westerse grondtroepen worden ingezet?
"Dat is een slecht idee. Dat zou het probleem alleen maar groter maken. IS zal dat zeker gebruiken. De inzet van westerse soldaten versterkt hun ideologie alleen maar. Met de huidige strategie, met de inzet van het Iraakse leger en  Koerdische strijders, kan hun staat instorten. Maar wanneer die instorting er zal zijn, weten we niet. Als dit gaat werken, zullen we straks zeggen dat Obama het toen toch goed had gezien."

Wat zou er gebeuren met IS als hun leider Abu Bakr al-Baghdadi nu door de VS zou worden gedood?
"Het zou enig effect hebben. Maar het zou de organisatie niet ontmantelen. Kijk maar naar de dood van Osama bin Laden. Ayman al-Zawahiri nam het gewoon over als leider van Al Qaida. Zo'n onthoofdingsstrategie is niet geloofwaardig. IS is goed georganiseerd, ook het leiderschap. Als Al Qaida-leider Al-Zawahiri nu wordt gepakt door de VS, zal dat wel grote gevolgen hebben vanwege de concurrentiestrijd met die nu gaande is met IS. Je zal dan zien dat veel figuren zullen overstappen naar IS."

Was u zelf verrast door de snelle opkomst van IS?
"Ja en nee. Met software die ik samen met Google heb ontwikkeld, zagen we dat ze in 2013 zéér actief waren op Twitter. Ze kondigden hun plan aan om samen met Al Qaida een kalifaat te stichten. Er heerste toen pessimisme of ze dit wel konden doen. Het militaire succes van IS heeft iedereen verrast, ook mij. Ze waren eigenlijk al verslagen in Irak. De afloop van de Sunni Awakening, de inzet van soennitische strijders door de VS en Bagdad tegen soennitsche verzetsgroepen, vormde het begin van hun opkomst. Deze strijders kregen na afloop van de strijd niet de banen die ze waren beloofd door de regering van premier Al-Maliki."

"Een andere factor was hun verfijnde mediastrategie. IS plaatste met name video's van massa-executies en de mishandeling van soldaten online, vlak voor de inname van Mosul. Veel soldaten van het Iraakse leger die de stad ontvluchtten, hadden die beelden gezien. Het boezemde ze angst in. Al Qadia is goed met propaganda, maar IS is er beter in."

Denkt u dat de IS-strijders écht geloven in het apocalyptische gedachtengoed van de beweging?
"De ware volgelingen, zoals de buitenlandse strijders, wel. Maar de Baath-figuren, de aanhangers en de militairen van president Saddam Hussein die zich hebben bekeerd tot het salafisme en zich hebben aangesloten bij IS? Ik weet het niet. Hun rol is belangrijk geweest. Met hun ervaring, militaire kunde en strategisch inzicht hebben ze IS geholpen de afgelopen jaren. Of de Amerikaanse invasie van Irak de opkomst van IS mogelijk heeft gemaakt? We weten het niet. Als de invasie er niet was geweest, was de Arabische Lente wellicht naar Irak gekomen."