"Mohammed zou geschokt zijn door het geweld van IS"

Jezus, Mohammed, Paulus: ze zouden totaal verbouwereerd zijn als ze zich nu op aarde zouden bevinden. "Dit is niet de wereld waarvan ze droomden", zegt de Britse Karen Armstrong, een autoriteit op het gebied van religies.

Zij is klein van gestalte. Innemend, met een zachtaardige blik. Bijna verlegen. Ze houdt niet van opsmuk, draagt een sober mantelpakje. Maar schijn bedriegt. Hier zit een autoriteit van wereldfaam, een gelouterde eenpersoonsdenktank.

Karen Armstrong (71) is auteur van vijftien internationale bestsellers over het christendom, het jodendom en de islam. Over heel de wereld zijn er miljoenen van verkocht. Haar nieuwste boek is een rehabilitatie van de apostel Paulus. In haar voorlaatste boek 'In naam van God', over religie en geweld, werd gezocht naar antwoord op de prangende vraag waarom er nu zo veel terreur wordt uitgeoefend in naam van Allah.

In de jaren 60 dompelt de Britse zich onder in een rooms-katholiek klooster. Maar die wereld is haar te klein. In 1969 verruilt zij de orde voor Oxford om aan het St. Anna College Engelse taal- en letterkunde te doceren. In 1982 besluit zij zich fulltime toe te leggen op schrijven en het maken van tv-programma's. In 1991 breekt zij door met 'Een geschiedenis van God' waarna zij in recordtempo naam maakt als kenner van de wereldreligies. Ze wordt een vraagbaak voor politici en diplomaten.

Mohammed en Jezus
Als de stichters van wereldreligies de wereld van 2015 de maat zouden kunnen nemen, hoe zouden ze reageren? "Als Jezus in en buiten het Vaticaan om zich heen zou kijken, zou hij zich rot schrikken. Van de pracht en praal. Van het geruzie dat het christendom heeft verscheurd. Van de ongelijkheid in de wereld. De ene mens heeft het 2000 jaar later nog altijd veel beter dan de andere", schetst Karen Armstrong.

"Ook Mohammed zou geschokt zijn. Hij zou niets begrijpen van Islamitische Staat. Waarom die beweging zo gewelddadig en onverzoenlijk is. Mohammed wilde geen exclusieve religie met volgelingen die anderen uitsluiten en te vuur en te zwaard bestrijden. Net als Jezus wilde hij een voor iedereen betere wereld."

Kloof
Een sprongetje naar haar jongste boek 'Paulus' is snel gemaakt. Volgens Armstrong valt ook van deze apostel, die de eerste kerken stichtte in Europa en Azië, veel te leren. "Zijn boodschap heeft niet aan kracht ingeboet. 'We zijn allemaal gelijk', zei hij. Als we als mensheid willen blijven bestaan zullen we de barrières tussen mensen moeten slechten. Helaas is er nog steeds een elite die het voor het zeggen heeft, vele keren rijker dan het volk. Die kloof blijft bestaan terwijl we in deze 'global world' meer verenigd zijn dan ooit. Onze economieën zijn met elkaar vergroeid. Het slagveld in Syrië zorgt voor schokgolven die gevoeld worden in Europa."

"Vluchtelingenstromen trekken zich niets aan van grenzen. We zijn elektronisch met elkaar verbonden. In arme Afrikaanse landen zien ze op hun mobiele telefoons hoe we hier in het Westen leven. De ongelijkheid blijft, maar wordt door de techniek blootgelegd en beter in kaart gebracht.''

De staat van de mensheid baart Armstrong grote zorgen. "We moeten aan onszelf, als mensheid, hoge eisen stellen. Ons bestaan staat op het spel. Kijk naar het klimaat. Bij elke nieuwe onderhandelingsronde constateren we dat er dringend iets moet gebeuren maar ferme maatregelen blijven uit. Niemand pakt echt goed door."

Volgens haar is er te weinig tijd voor diepgaande reflectie. "Ook over het Midden-Oosten. We lossen niets op. Integendeel, we maken er een chaos van. De crisis daar is ook onze crisis. Begin vorige eeuw trokken koloniale mogendheden er verkeerde grenzen. Palestina werd gesplitst. Later werden dictators als Hosni Moebarak en Saddam Hoessein gesteund. Voor politici is het altijd moeilijk om toe te geven dat er fouten zijn gemaakt. Dat er excuses moeten worden aangeboden en dat er beleid moet worden gecorrigeerd."

Geweld
In haar boek 'In naam van God' bindt Armstrong de strijd aan met de claim dat religies en hun volgelingen altijd gewelddadig zijn. Volgens Armstrong zit het geweld in de mens, niet in de religies. "Religie is nooit de oorzaak, de bron van oorlogen. Fundamentalisme, of het nu joods, christelijk of islamitisch is, hoeft op zich geen gewelddadig verschijnsel te zijn."

Ze wijst erop dat slechts een klein deel van de fundamentalisten terreurdaden begaat. De meesten proberen gewoon een vroom leven te leiden. "Oorlogen worden zelden uit idealisme gevoerd, maar vooral uit berekening. Ook terrorisme heeft altijd een politieke achtergrond, terroristen halen daar hun motivatie uit", zegt Armstrong met stelligheid. Chronische ongelijkheid, eigenbelang en gebrek aan liefde voor de buur, dat zijn de echte bronnen van het kwaad.