Rivaliserende Palestijnse partijen vormen eenheidskabinet

De rivaliserende organisaties Fatah en Hamas zijn het eens geworden over een verzoening, weliswaar voor de zoveelste keer. In een nieuwe poging willen ze volgens een delegatielid binnen vijf weken een overgangsregering vormen en over een half jaar de allang aan de beurt zijnde parlements- en presidentsverkiezingen houden. Of het deze keer werkelijk lukt, is zeer de vraag. Sinds 2007 is het Palestijnse bestuur verdeeld: Fatah regeert op de Westelijke Jordaanoever, terwijl Hamas de scepter zwaait in de Gazastrook.

Eerder werden in 2011 en 2012 pogingen gedaan om weer tot een gezamenlijk Palestijns bestuur te komen. Die principeakkoorden werden nooit uitgevoerd omdat de twee partijen het niet eens konden worden over details. Deze keer is het de bedoeling dat het verenigde kabinet er binnen vijf weken is.

"Ik denk niet dat de huidige gesprekken (tussen Hamas en Fatah) ernstiger zijn dan in het verleden", zegt professor Kobi Michael van het Instituut voor Nationale Veiligheidsstudies (INSS) in Tel Aviv. "De ideologische, politieke en culturele kloof tussen beide partijen is nog steeds erg diep". Hij kan zich ook niet voorstellen dat Hamas in het kader van een verzoening zijn veiligheidsapparaat in de Gazastrook zal opgeven. Op het hoogtepunt van een bloedige broederoorlog had de radicaalislamitische Hamas in 2007 met geweld de controle in de Gazastrook overgenomen. Fatah heerst sindsdien alleen nog in de Westbank.

"Vrede met Hamas óf met Israël"
Ondanks alle twijfel laten de berichten over een intern-Palestijnse verzoening in Israël de alarmsirenes afgaan. Premier Benjamin Netanyahu lanceerde vandaag een scherpe waarschuwing: de Palestijnse president Mahmoud Abbas (Fatah) moet "kiezen tussen vrede met Israël of vrede met Hamas", beide samen gaat niet.

Een verbond tussen Hamas en Fatah zou een negatief effect hebben op het vredesproces, gelooft professor Michael. Hamas wijst de vredesgesprekken met Israël categoriek af. Israël, de VS en de EU beschouwen Hamas als een terroristische organisatie.

Ontgoocheld
Israëlisch buitenlandminister Avigdor Lieberman zei dat een verzoening met Hamas "het feitelijke einde van de onderhandelingen tussen Israël en de Palestijnse Gebieden betekent". De termijn voor de negen maanden geleden hervatte vredesonderhandelingen tussen Israël en de Palestijnen lopen dinsdag af. Tot nog toe zijn beide kampen ondanks intensieve bemiddeling van de VS niet tot een verlenging kunnen komen. Israëlische commentatoren zien de toenadering tot Hamas als een poging van Abbas om druk uit te oefenen op Israël.

De VS zeggen op hun beurt op "zeker ontgoocheld" te zijn, meldt woordvoerster Jen Psaki van Buitenlandse Zaken. Tegelijkertijd toonde Psaki begrip dat Israël als reactie de gesprekken met de Palestijnen heeft opgezegd. Het is moeilijk te begrijpen dat Israël met iemand zou onderhandelen die "het bestaan van Israël niet erkent". Psaki verwees er wel naar dat in het verleden ook toenaderingspogingen tussen beide ruziënde Palestijnse groepen waren, die echter nooit verwezenlijkt werden. "We volgen op de voet wat de komende uren en dagen gebeurt", zei ze. "De bal ligt in het kamp van de Palestijnen.

Geen echte bondgenoot voor vrede
De Palestijnse president Mahmoud Abbas ziet de verzoening van zijn gematigde Fatah met het eerder radicale Hamas niet als een hindernis voor vredesgesprekken met Israël. De Palestijnen zijn "zichzelf uitdrukkelijk een rechtvaardige vredesregeling verplicht, die op een tweestatenoplossing is gebaseerd", zei Abbas volgens het Palestijnse persagentschap Wafa.

De Israëlische hoofdbemiddelaarster Tzipi Livni beschouwt het intern-Palestijnse akkoord daarentegen als "een erg problematische ontwikkeling, die de vredesinspanningen schade toebrengt". "Aangezien de nieuwe situatie moet Israël zijn stappen herzien", zei Livni.

Aan de mogelijkheid Hamas op te nemen in de vredesinspanningen als een deel van een grote Palestijnse regering, geloven er maar weinig in Israël. "Abbas zou in de marge van een pact met Hamas nog veel minder bewegingsruimte krijgen", zei Michael. Hij zou zich dan nog minder toegevingen tegenover Israël kunnen permitteren.

Rechtse Israëli's zien in de intern-Palestijnse eenwording het bewijs dat Abbas geen echte bondgenoot voor vrede is. Minister van Economie Naftali Bennett sprak van een "verenigde Palestijnse terreurbeweging". "Hamas zal joden blijven vermoorden, waarna Abu Masen (Abbas) opnieuw hun vrijlating zal eisen", zei de voorzitter van de Kolonistenpartij.

Tweestatenoplossing of Palestina?
De in 1958 door Yasser Arafat opgerichte Fatah is de grootste fractie binnen de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie (PLO). De seculiere groepering erkent Israël sinds 1988 en streeft sindsdien naar een tweestatenoplossing voor Palestina met de grenzen van 1967 voor de Zesdaagse Oorlog.

De Islamitische Verzetsbeweging Hamas is de op een na grootste Palestijnse organisatie. De in 1987 opgerichte groepering beoogt de vernietiging van Israël en de oprichting van een islamitisch Palestina van Jordanië tot aan de Middellandse Zee. Hamas heeft tientallen terreuraanslagen gepleegd in Israël. Volgens de Joodse staat wordt Hamas door Iran gesteund met geld en wapens.

Reddingsboei
Voor het internationaal geïsoleerde Hamas kan een verzoening met Hamas een reddingsboei beteken. Hun machtsbasis is erg verzwakt sinds ze met de afzetting van de Egyptische president Mohammed Morsi in juli vorig jaar hun belangrijkste bondgenoot hebben verloren. Het nieuwe bestuur in Egypte heeft honderden smokkelaarstunnels in de Gazastrook en aan grensovergang Rafah gesloten.

Grootste slachtoffers zijn zoals steeds de 1,7 miljoen inwoners aan de geblokkeerde kuststrook. Ook een verbond met Fatah zal de betrekkingen tussen Hamas en Egypte echter niet verbeteren, meent Michael. "Hamas zal een strategische tegenstander (van het nieuwe Egyptische bestuur) blijven".