‘Zie elkaar. Hoor elkaar. En verzacht... Het is dringend nodig’

De wereld verhardt , politieke tegenstellingen staan op scherp. Tarieven worden verhoogd. Tegenzetten gedaan en grootmachten rollen de spierballen. Maar echt leiderschap is van een andere orde, vindt gastschrijver Jacqueline Renders uit Eindhoven. Ze houdt een pleidooi voor verzachten.

Polarisatie wint terrein. In de politiek, in de samenleving, in organisaties, aan de keukentafel. Het lijkt overzichtelijk: wij en zij, voor of tegen, goed of fout. Het resultaat is echter angst en verstarring. En dat belemmert ons om echt vooruit te komen.

Wat als we de moed zouden hebben om iets anders te doen dan verharden? Spanningen en tegenstellingen zijn van alle tijden. Ze hoeven niet opgelost te worden, wél erkend. Polariteiten zijn geen vijanden, maar krachten die samen een geheel vormen.

De ene kant van de medaille bestaat niet zonder de andere kant. De tegenstelling zélf veroorzaakt dan ook geen breuk; het onvermogen om beide polen bestaansrecht te geven wel.

Uit balans

Wanneer in een systeem, of dat nu een land is, een organisatie of een gezin, één
kant structureel wordt afgewezen, raakt het uit balans. Mensen trekken zich terug in hun eigen gelijk. Verwijten vliegen over en weer. Iedereen gaat nog harder roepen, omdat niemand luistert.
En daar zit de kern. Ieder mens wil namelijk gezien en gehoord worden. Als dat niet gebeurt, ontstaat vaak verharding. Een wijzend vingertje. Werkelijk contact raakt zoek. Wat geen erkenning krijgt, laat zich vroeg of laat op een andere manier zien.

Het is daarom belangrijk om zichtbaar te maken wat eronder ligt. Wat willen deze polen ons vertellen? Wat mag er niet verloren gaan? Een mooi voorbeeld is Nelson Mandela. Na 27 jaar in de gevangenis had hij alle reden zich af te zetten tegen ‘de ander’ en een kant te kiezen. Toch koos hij voor toenadering, voor gesprek.

Dat is wat leiders in verdeelde systemen kunnen leren van hem: niet kiezen tussen twee waarheden, maar ruimte maken voor het geheel. Dat vraagt innerlijke stevigheid, draagkracht en een diepe bereidheid om de ander werkelijk te zien.

Luisteren zonder meteen reageren

Verzachting begint bij de bereidheid om te erkennen wat je liever negeert. Bij luisteren zonder meteen te reageren. Bij zien wat de ander bijdraagt, zelfs als je het fundamenteel oneens bent. Dat vraagt iets. Vertraging. Inleving. En vooral: moed. Verzachten is misschien wel het meest radicale wat iemand kan doen. Vanuit het besef: we are all in this together.

Wat kun je zelf doen?

Misschien is dit precies waar we nu collectief doorheen moeten. Een systeem dat uit balans is, zoekt een nieuw evenwicht. Soms vraagt dat om houvast. Soms om het oude los te laten. En soms om een reset.

Wat je zelf kunt doen? Als politicus, als leidinggevende, als buurtgenoot, als gezinslid? Heb moed. Hou het gesprek open. Ook als het schuurt. Zie elkaar. Hoor elkaar. En... verzacht. Het is dringend nodig.

Jacqueline Renders-van de Ven komt uit Eindhoven is systemisch opsteller en communicatieadviseur.