Bevallen op 10 km hoogte: deze nationaliteit krijgen vliegtuigbaby's
Zwangere vrouwen die midden in een vlucht bevallen: dergelijke verhalen duiken regelmatig op in het nieuws. Twee weken geleden nog wist de crew van Turkish Airlines een geboorte in goede banen te leiden. Maar welke nationaliteit krijgt zo'n vliegtuigbaby dan?
Jammer genoeg zijn er geen officiële statistieken over de geboorte van baby's tijdens vluchten, maar alle luchtvaartmaatschappijen zijn het erover eens dat bevallingen op 10 kilometer hoogte vrij zeldzaam zijn. Er zijn immers duidelijke regels verbonden aan vliegen tijdens de zwangerschap: veel maatschappijen staan geen zwangere dames toe na 32 of 36 weken. Ryanair bepaalt bijvoorbeeld na 28 weken al dat passagiers de goedkeuring van hun dokter moeten kunnen voorleggen.
Maar baby's worden nu eenmaal te vroeg geboren, en dus gebeurt dat hier en daar ook op een vliegtuig. En dan hangt de nationaliteit van het kindje af van een aantal factoren. Veel mensen gaan ervan uit dat de baby automatisch de nationaliteit krijgt van het land waar het op dat moment overvliegt, maar dat is niet altijd zo.
Ius sanguinis vs. ius soli
Het bepalen van de nationaliteit van een baby in de lucht is geen gemakkelijke kwestie. Om dit uit te klaren, moeten we eerste twee begrippen uitleggen. Alles hangt immers af van twee systemen: het 'ius sanguinis' - waarbij de baby de nationaliteit van de ouders krijgt - of het 'ius soli' - waarbij de nationaliteit van de baby afhangt van de plaats van geboorte. Elk land kan daarin zijn eigen systeem kiezen. In België hanteren we voornamelijk het ius sanguinis-principe, maar in de Verenigde staten is bijvoorbeeld het ius soli-principe van kracht.
De locatie van het vliegtuig en de nationaliteit van de ouders zijn dus de belangrijkste factoren in het bepalen van de nationaliteit van de vliegtuigbaby. Zijn de ouders bijvoorbeeld Belgen, dan heeft de baby recht op het Belgisch staatsburgerschap, ongeacht de locatie van het vliegtuig. De baby kan echter wel aanspraak maken op een tweede nationaliteit als het vliegtuig zich op het moment van de geboorte in het luchtruim bevindt van een land met 'ius soli'. Vlieg je boven Canada of de Verenigde Staten op dat moment, dan kan je in principe ook daar een burger zijn. Komen je ouders ook uit een ius soli-land, dan zorgt het land waarboven het vliegtuig zich bevond in dat geval voor de enige nationaliteit.
Als de ouders uit een ius soli-land afkomstig zijn en het vliegtuig bevindt zich boven een ius sangiunis-land, dan zal de baby toch de nationaliteit van een van beide ouders krijgen.
Staatloosheid
Het vliegtuig hoeft echter niet boven een specifiek land te vliegen op het moment van geboorte. Vlieg je boven internationale wateren bijvoorbeeld, dan wordt de zaak een stuk ingewikkelder. Als de ouders dan uit een land komen met ius sanguinis, is er natuurlijk geen probleem. Maar komen beide ouders uit een land met ius soli, dan riskeert het kind staatloos te worden, omdat het zich op dat moment eigenlijk nergens bevindt. In dat geval wordt er een beroep gedaan op het Verdrag tot Beperking van Staatloosheid uit 1961. Dat verdrag bepaalt dat de vlagstaat van het vliegtuig dan allesbepalend is. Dit wil zeggen: het land waarin het vliegtuig geregistreerd staat. Als dat land deel uitmaakt van het verdrag, dan krijgt de baby de nationaliteit van dat land. Ook België maakt overigens deel uit van dit verdrag. Kindjes die geboren worden op vluchten van Brussels Airlines, kunnen dus in bepaalde omstandigheden Belg worden.
Bevindt het vliegtuig zich boven internationale wateren en heeft de vlagstaat van het vliegtuig dit verdrag niet ondertekend - een uiterst zeldzame situatie -, dan volgt er een periode van juridisch gekibbel. Vaak wordt dan gekeken naar dichtstbijzijnde luchtruim. Vlieg je op dat moment dichtbij Canada of de VS, of vliegt het toestel daarnaartoe, dan kunnen die landen toestaan dat je baby daar de nationaliteit krijgt. Landen met het ius soli-principe bekijken dit echter geval per geval, en kunnen het burgerschap nog steeds weigeren als ze bijvoorbeeld vermoeden dat er opzet in het spel is. Als dit geweigerd wordt, of het land met het dichtstbijzijnde luchtruim het ius sanguinis hanteert, dan wordt alsnog het ius sanguinis van kracht voor de baby.
