"Ruwe ondervragingen leidden naar verblijf Osama bin Laden"

Het harde ondervragen - lees: folteren - van terreurverdachten is wat de Amerikanen heeft geleid naar de geheime schuilplaats van Osama bin Laden. Dat beweert voormalig hoofd van de antiterreurcel van de CIA, Jose Rodriguez aan onze collega's van Time. Martelpraktijken zoals waterboarding zorgden de voorbije jaren voor heel wat opschudding in de VS en in de rest van de wereld. President Barack Obama beloofde bij zijn aanstelling zelfs het fel gecontesteerde cellencomplex van Guantanamo - bekend door onfrisse verhoren - binnen het jaar te sluiten. Quod non. Maar het 'wapen' van de foltering, dat lange tijd in de strijd tegen terroristen werd ingezet, is inmiddels bij wet verboden. Rodriguez betreurt dat.

Jose Rodriguez stond van 2002 tot 2005 aan het hoofd van de antiterreurcel van de CIA. Dat was de periode waarin topleiders van al-Qaida als Khalid Sheikh Mohammed (KSM) en Abu Faraj al-Libbi werden aangehouden en onderworpen aan de zogenaamde "doorgedreven ondervragingstechnieken" in geheime zwarte gevangenissen buiten het Amerikaans grondgebied, onder meer in Oost-Europa. KSM, brein achter 9/11, is een van de slachtoffers van toen nog gangbare praktijken zoals waterboarding en slaapberoving. Al-Libbi onderging geen waterboarding - waarbij de verdrinkingsdood hardhandig en vrij reëel wordt nagebootst - maar wel andere vergaande 'technieken', zeg maar folteringen.

"Vooral de informatie die KSM en al-Libbi gaven over de koerier van bin Laden heeft geleid naar de bewuste schuilplaats en tot de operatie die zijn dood betekende", zegt Jose Rodriguez aan Time. Rodriguez werd vorig jaar overigens voor het gerecht gedaagd voor het vernietigen van videobeelden waarop voorname al-Qaidaleden werden ondervraagd. Hij ging vrijuit.

Witte Huis geprikkeld
Het Witte Huis reageert geprikkeld. "Onder geen beding werd de doorslaggevende informatie, die ons rechtstreeks naar het pand van bin Laden leidde, op die manier bekomen", aldus Tommy Vietor, de woordvoerder van de National Security Council. "Jaren van verzamelen en analyseren van informatie uit verschillende bronnen hebben het ons mogelijk gemaakt om de verblijfplaats te identificeren, waarvan we vermoedden dat ook Osama bin Laden er vertoefde.

Rodriguez geeft toe dat ook andere elementen hebben meegespeeld in het opsporen van de woonst van bin Laden in Abbottabad in Pakistan. Hij zegt ook dat, ondanks de focus op KSM, het vooral de onthullingen van al-Libbi waren die de doorslag hebben gegeven. "Op beide gevangenen werden doorgedreven technieken toegepast, maar al-Libbi onderging geen waterboarding en KSM wel", bekent Rodriguez. KSM zou pas weken of zelfs maanden na de hardvochtige verhoren over de koerier begonnen zijn, terwijl al-Libbi al een week nadat hij erg stevig werd aangepakt tot onthullingen overging.

Boegbeeld, geen leider
Abu Faraj al-Libbi vertelde de ondervragers dat de koerier slechts om de twee maanden boodschappen van bin Laden naar de buitenwereld bracht. "Toen begreep ik dat bin Laden niet echt de organisatie runde. Dat kan niet met een koerier die maar om de twee maanden in actie schiet. Ik geraakte ervan overtuigd dat hij gewoon een boegbeeld was maar niet de lakens uitdeelde noch de strategie van de organisatie bepaalde. Dat was een belangrijk element", aldus Rodriguez in Time.

Voor de vorige Amerikaanse president, George W. Bush, stonden de "doorgedreven ondervragingstechnieken" niet gelijk met foltering. De bedoeling was de ondervraagde "aan te moedigen tot inschikkelijkheid". Ook Rodriguez beweert dat het niet ging om het "toebrengen van pijn" maar om het "inboezemen van een gevoel van wanhoop, dat leidt tot inschikkelijkheid". Wat precies het verschil tussen beide definities inhoudt, heeft niemand ooit verduidelijkt.

"Nooit meer folteren als wapen, jammer"
Rodriguez besluit dat de VS waarschijnlijk nooit meer hun toevlucht zullen nemen, na alle commotie errond, tot doorgedreven ondervragingstechnieken en hij betreurt dat. "We hebben dit opgegeven en het wordt moeilijk het ooit weer in te voeren na al wat er gebeurd is. Jammer, want het is een methode die we opgeven en het zal voor mensen in belangrijke posities moeilijk worden om terroristen te counteren."

Obama beschouwt waterboarding alvast als foltering en de VS heeft al eigen manschappen die waterboarding in het verleden toepasten vervolgd.

"Niet zomaar resultaat van waterboarding 8 jaar geleden"
Het Witte Huis stelt dat het huidige debat over het eventuele gebruik van folteringen naast de kwestie is. "Dit leidt ons af van het globale plaatje, namelijk dat de operatie het resultaat is van jaren van onverdroten arbeid van de staatsveiligheid, die verschillende bronnen raadpleegde", zegt woordvoerder Vietor. "Het is niet eerlijk tegenover alle onderzoekers die jaren hieraan hebben gewerkt om dit te herleiden tot het resultaat van het toepassen van waterboarding acht jaar geleden." (jv)